นักวิจัยไทยและต่างประเทศค้นพบบัวบาชนิดใหม่ 5 ชนิด ยืนยันศักยภาพความหลากหลายทางชีววิทยา

ทีมวิจัยร่วมระหว่างไทยและอังกฤษประกาศความสำเร็จในการค้นพบพืชบัวบา (Nymphoides) ชนิดใหม่ 5 ชนิด ซึ่งเป็นการค้นพบที่แสดงให้เห็นถึงคุณค่าของพื้นที่ชุ่มน้ำของไทยและศักยภาพของนักวิจัยไทยในการสร้างองค์ความรู้จากทรัพยากรชีววิทยา

ดร.ณัฐพล นพพรเจริญกุล นักวิชาการจากกองนิเวศวิทยา สำนักวิชาการพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (NSM) เปิดเผยว่า ทีมวิจัยซึ่งประกอบด้วย รศ.ดร.เฉลิมพล สุวรรณภักดี จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และ Prof. Dr. Trevor R. Hodkinson จากทรินิตี้คอลเลจ มหาวิทยาลัยแห่งกรุงดับลิน ได้ทำการศึกษาด้วยการรวมวิธีการศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยากับพันธุศาสตร์ระดับเซลล์ ส่งผลให้สามารถจำแนกชนิดพืชได้อย่างละเอียดและแม่นยำมากขึ้น

ก่อนการศึกษาครั้งนี้ ประเทศไทยมีรายงานพืชสกุลบัวบาประมาณ 5-6 ชนิด ที่กระจายพันธุ์อยู่ในพื้นที่ชุ่มน้ำ หนอง บึง ทุ่งนา และป่าพรุทั่วประเทศ การศึกษาใหม่นี้ได้ค้นพบชนิดใหม่เพิ่มเติมถึง 5 ชนิด

สายติ้ง (Nymphoides chumphonense Suwanph.) พบเฉพาะในจังหวัดชุมพร มีใบคล้ายหัวใจถึงเกือบกลม สีเขียว ขอบใบแต้มสีม่วงเข้ม ดอกสีขาว ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.2-1.5 เซนติเมตร เป็นผักพื้นบ้านที่ได้รับความนิยมในการบริโภคสดกับน้ำพริก และจำหน่ายในตลาดท้องถิ่น ปัจจุบันจัดอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์

บัวบาหัวลูกศร (Nymphoides crucioides Suwanph. & Hodk.) พบในบริเวณทุ่งนาบนแนวสันทรายโบราณในจังหวัดปราจีนบุรีและยะลา ใบมีรูปเกือกม้า สีเขียว ดอกสีขาว มักมี 4 กลีบเป็นรูปกากบาท เส้นผ่าศูนย์กลาง 5–7 มิลลิเมตร สามารถเติบโตได้ทั้งในฟอร์มน้ำและฟอร์มบก ซึ่งมีศักยภาพในการพัฒนาเป็นไม้ประดับสำหรับสวนขวด สวนกระจก และตู้ไม้น้ำ ปัจจุบันอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์

บาจิ๋ว (Nymphoides miniata Noppornch. & Suwanph.) เป็นบัวบาที่มีขนาดเล็กที่สุดในประเทศไทย และคาดว่าเล็กที่สุดในโลก มีใบคล้ายหัวใจขนาดประมาณ 2.5 เซนติเมตร สีเขียวแต้มม่วงอมแดงเข้ม ดอกสีขาว เส้นผ่าศูนย์กลาง 3–5 มิลลิเมตร พบในทุ่งนาบนแนวสันทรายโบราณในจังหวัดปราจีนบุรี สามารถเติบโตได้ทั้งฟอร์มน้ำและฟอร์มบก มีศักยภาพสูงสำหรับการพัฒนาเป็นไม้ประดับ ปัจจุบันจัดอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์

บาสยาม (Nymphoides thailandica Suwanph.) พบในทุ่งนาบริเวณแนวสันทรายโบราณในจังหวัดปราจีนบุรีและยะลา ใบคล้ายหัวใจถึงสามเหลี่ยม สีเขียวแต้มม่วงอมแดงเข้ม ขนาด 2–4 เซนติเมตร ดอกสีขาว เส้นผ่าศูนย์กลาง 6–9 มิลลิเมตร เติบโตได้ทั้งฟอร์มน้ำและฟอร์มบก มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นไม้ประดับ ปัจจุบันอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์

ดาวรดา (Nymphoides thungyaiensis Suwanph. & Noppornch.) พบในอำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก ใบคล้ายหัวใจ สีเขียวแต้มน้ำตาลแดง ดอกสีขาว มี 5 กลีบ ปกคลุมด้วยขนขนาดเล็กหนาแน่น ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.2–1.5 เซนติเมตร อยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์ เนื่องจากพบประชากรเพียงแหล่งเดียวในธรรมชาติ

ผลการค้นพบนี้ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการนานาชาติระดับ Q1 ชื่อ Aquatic Botany ฉบับที่ 207 ปี 2026 เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2569 ในบทความ "Integration of cytogenetics and morphology for the taxonomic revision of Nymphoides (Menyanthaceae) in Thailand including five new species" บัวบาทั้ง 5 ชนิดที่ค้นพบล้วนเป็นพืชถิ่นเดียวที่พบเฉพาะในประเทศไทย

ดร.ณัฐพล กล่าวว่า การค้นพบครั้งนี้สะท้อนให้เห็นศักยภาพของนักวิจัยไทยในการสร้างองค์ความรู้ใหม่จากความหลากหลายทางชีววิทยา งานวิจัยด้านอนุกรมวิธานไม่เพียงช่วยให้สามารถจำแนกชนิดสิ่งมีชีวิตได้อย่างถูกต้อง แต่ยังเป็นรากฐานสำคัญของการอนุรักษ์ การบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และการใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีววิทยาอย่างยั่งยืน

NSM วางแผนนำบัวบา 5 ชนิดใหม่มาจัดแสดงในเดือนสิงหาคม 2569 ณ พิพิธภัณฑ์พระรามเก้า ตำบลคลองห้า อำเภอคลองหลวง จังหวัดปทุมธานี เพื่อถ่ายทอดเบื้องหลังการค้นพบของนักวิจัยไทย สร้างความตระหนักรู้ถึงคุณค่าและความสำคัญของความหลากหลายทางชีววิทยา และส่งเสริมการอนุรักษ์ระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำของไทยให้คงอยู่อย่างยั่งยืน