มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ค้นพบบัวบาชนิดใหม่ 5 ชนิด ยืนยันความอุดมสมบูรณ์ทรัพยากรพืชของไทย

กลุ่มนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ได้ทำการค้นพบพืชน้ำชนิดใหม่ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการศึกษาทรัพยากรทางพฤกษศาสตร์ของประเทศไทย การค้นพบนี้ยืนยันถึงความอุดมสมบูรณ์และความหลากหลายของพืชน้ำในประเทศ

การค้นพบและความร่วมมือวิจัย

ทีมวิจัยนำโดย รศ.ดร. เฉลิมพล สุวรรณภักดี จากภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้ค้นพบบัวบาชนิดใหม่ของโลก 5 ชนิด การวิจัยนี้เป็นผลจากการบูรณาการความเชี่ยวชาญระหว่างหลายหน่วยงาน ได้แก่ ดร. ณัฐพล นพพรเจริญกุล จากองค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ และ Prof. Dr. Trevor R. Hodkinson จากทรินิตี้คอลเลจ มหาวิทยาลัยแห่งกรุงดับลิน ประเทศไอร์แลนด์ การศึกษาครอบคลุมด้านอนุกรมวิธานพืช สัณฐานวิทยา และเซลล์วิทยา ผลการวิจัยได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Aquatic Botany ฉบับปี 2026

สถานะและศักยภาพการใช้ประโยชน์

รศ.ดร. เฉลิมพล สุวรรณภักดี อธิบายว่า พืชสกุลบัวบา (Nymphoides) วงศ์ Menyanthaceae เป็นพืชน้ำที่มีประโยชน์ทั้งด้านการประดับตกแต่ง และการใช้เป็นผักพื้นบ้าน ในอดีต ประเทศไทยมีรายงานบัวบาเพียง 5 ชนิด แต่จากการวิจัยครั้งนี้พบว่าประเทศไทยมีบัวบาทั้งหมด 10 ชนิด โดยที่ 5 ชนิดเป็นพืชชนิดใหม่ของโลก

ชนิดบัวบาทั้ง 5 ชนิดมีศักยภาพในการนำไปใช้เป็นพืชประดับในสวนขวด สวนกระจก และตู้ไม้น้ำ อย่างไรก็ตาม การค้นพบนี้ยังเน้นย้ำถึงความสำคัญของการอนุรักษ์แหล่งน้ำจืด ซึ่งเป็นที่อยู่ของพืชชนิดเหล่านี้ การศึกษาแสดงให้เห็นถึงความจำเป็นของงานวิจัยวิทยาศาสตร์พื้นฐาน และการสนับสนุนจากสถาบันการศึกษา

รายละเอียดของบัวบา 5 ชนิดใหม่

ชนิดแรกคือ Nymphoides chumphonense Suwanph. มีชื่อไทยว่า สายติ้ง หรือ สายติ่ง พบในแหล่งน้ำจืดตื้นในจังหวัดชุมพร และสุราษฎร์ธานี ตั้งชื่อตามจังหวัดชุมพร ซึ่งเป็นแหล่งพบตัวอย่างเป็นครั้งแรก ชนิดนี้ถูกนำไปใช้เป็นผักพื้นบ้าน กินสดกับน้ำพริก และมีการขายในตลาด ปัจจุบันถูกจัดสถานะเป็นใกล้สูญพันธุ์ (Endangered: EN) เนื่องจากการสูญเสียแหล่งที่อยู่ การรุกรานของน้ำเค็ม และการติดผลและเมล็ดที่น้อย

ชนิดที่สองคือ Nymphoides crucioides Suwanph. & Hodk. มีชื่อไทยว่า บัวบาหัวลูกศร พบในแหล่งน้ำจืดตื้นและในนาข้าวจังหวัดปราจีนบุรี และยะลา ตั้งชื่อตามลักษณะดอกที่คล้ายกากบาท ชนิดนี้มีศักยภาพในการใช้เป็นไม้ประดับสวนขวด สวนกระจก และตู้ไม้น้ำ มีทั้งรูปแบบน้ำและรูปแบบบก ถูกจัดสถานะใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (Critically Endangered – CR) เนื่องจากการสูญเสียแหล่งที่อยู่ และการใช้สารกำจัดวัชพืช

ชนิดที่สามคือ Nymphoides miniata Noppornch. & Suwanph มีชื่อไทยว่า บาจิ๋ว เป็นบัวบาที่มีขนาดเล็กที่สุดของโลก พบในแหล่งน้ำจืดตื้นและนาข้าวจังหวัดปราจีนบุรี ตั้งชื่อตามลักษณะดอกที่มีขนาดเล็กที่สุดของโลก มีศักยภาพในการใช้เป็นไม้ประดับสวนขวด สวนกระจก และตู้ไม้น้ำ มีทั้งรูปแบบน้ำและรูปแบบบก ถูกจัดสถานะใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (Critically Endangered – CR) เนื่องจากการสูญเสียแหล่งที่อยู่ และการใช้สารกำจัดวัชพืช

ชนิดที่สี่คือ Nymphoides thailandica Suwanph. มีชื่อไทยว่า บาสยาม เป็นบัวบาที่มีขนาดเล็ก พบในแหล่งน้ำจืดตื้นและนาข้าวในจังหวัดปราจีนบุรี กระบี่ และยะลา ตั้งชื่อตามประเทศไทย มีศักยภาพในการใช้เป็นไม้ประดับสวนขวด สวนกระจก และตู้ไม้น้ำ มีทั้งรูปแบบน้ำและรูปแบบบก ถูกจัดสถานะใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (Critically Endangered – CR) เนื่องจากการสูญเสียแหล่งที่อยู่ และการใช้สารกำจัดวัชพืช

ชนิดที่ห้าคือ Nymphoides thungyaiense Suwanph & Noppornch. มีชื่อไทยว่า ดาวรดา เป็นบัวบาที่มีขนาดค่อนข้างใหญ่ พบในแหล่งน้ำจืดตื้นจังหวัดตาก ตั้งชื่อตามแหล่งที่พบ ถูกจัดสถานะใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (Critically Endangered – CR) เนื่องจากพบประชากรเพียงแหล่งเดียว

ความหมายต่อการอนุรักษ์

การค้นพบบัวบาชนิดใหม่เหล่านี้ไม่เพียงแต่แสดงให้เห็นถึงความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรพืชของประเทศไทยเท่านั้น แต่ยังเป็นการเตือนให้ตระหนักถึงความเร่งด่วนในการอนุรักษ์แหล่งน้ำจืด ซึ่งเป็นที่อยู่ของพืชชนิดเหล่านี้ สถานะใกล้สูญพันธุ์ของบัวบาชนิดใหม่ส่วนใหญ่เน้นย้ำถึงความเสี่ยงที่เกิดจากการสูญเสียแหล่งที่อยู่ และการใช้สารเคมีในการเกษตร