วีระศักดิ์ เสนอจัดตั้งสำนักงานเศรษฐกิจท่องเที่ยว ยกระดับการท่องเที่ยวไทยด้วยข้อมูล

นายวีระศักดิ์ โควสุรัตน์ ประธานที่ปรึกษารองนายกรัฐมนตรี (นางศุภจี สุธรรมพันธุ์) และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ได้เสนอแนวทางการปฏิรูปภาคท่องเที่ยวของไทยในการบรรยายพิเศษเรื่อง "อนาคตท่องเที่ยวไทยกับการแข่งขันบนเวทีโลก" ที่งานประชุมประจำเดือนมิถุนายนของสมาคมไทยธุรกิจการท่องเที่ยว (ATTA)

นายวีระศักดิ์กล่าวว่าภาคการท่องเที่ยวของประเทศไทยจำเป็นต้องผ่านการปฏิรูปโครงสร้างครั้งใหญ่เพื่อเตรียมพร้อมรับมือการเปลี่ยนแปลงในกว่า 20 ปีข้างหน้า โดยอ้างอิงถึงนโยบายการแยกกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา พร้อมการควบรวมงานด้านท่องเที่ยวกับกระทรวงวัฒนธรรม และการแยกกีฬาเป็นกระทรวงการกีฬา

โครงสร้างเดิมของกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาที่ก่อตั้งตั้งแต่ปี 2545 นั้น ขาดความเข้มแข็งในด้านเศรษฐกิจ ส่งผลให้ในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา กระทรวงถูกมองว่าเป็นหน่วยงานที่จัดกิจกรรมและอีเวนต์ เช่น เทศกาลสงกรานต์ มากกว่าการกำหนดนโยบายเชิงเศรษฐกิจ แม้ว่าเคยมีการเสนอให้รวมภารกิจท่องเที่ยว กีฬา และวัฒนธรรมตามแบบของเกาหลีใต้เพื่อใช้ Soft Power สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ แต่ไม่ได้รับความเห็นพ้องจากทุกฝ่าย

นายวีระศักดิ์ยกตัวอย่างการจัดการท่องเที่ยวของประเทศอื่น โดยระบุว่าญี่ปุ่นนำงานท่องเที่ยวไปอยู่กับกระทรวงคมนาคมและการก่อสร้าง เพื่อเชื่อมโยงกับการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและรองรับสังคมผู้สูงอายุ จีนกำหนดให้งานท่องเที่ยวอยู่ภายใต้การกำกับของประธานาธิบดีหรือนายกรัฐมนตรี เนื่องจากต้องบูรณาการกับทุกหน่วยงาน ส่วนเกาหลีใต้รวมกระทรวงวัฒนธรรม ท่องเที่ยว และกีฬาไว้ด้วยกันเพื่อใช้ Soft Power เป็นเครื่องมือขับเคลื่อนประเทศ

สำหรับประเทศไทย นายวีระศักดิ์กล่าวว่าต้องเดินหน้าสู่การเป็นท่องเที่ยวคุณภาพสูง โดยเปลี่ยนจากการมองจำนวนนักท่องเที่ยวไปเป็น Value Tourism ซึ่งนิยามว่า "นักท่องเที่ยวคุณภาพ" คือผู้ที่มีความเต็มใจใช้จ่าย มีระยะเวลาพำนักเหมาะสม และสามารถกระจายรายได้สู่เมืองรอง มากกว่าการพิจารณาจากระดับรายได้เพียงอย่างเดียว นโยบายนี้มีเป้าหมายเปลี่ยนกระทรวงจากแห่งความฝันเป็นกระทรวงเชิงยุทธศาสตร์

ข้อเสนอสำคัญในการปฏิรูปครั้งนี้คือการจัดตั้ง "สำนักงานเศรษฐกิจการท่องเที่ยว" ที่มีฐานะและบทบาทเทียบเท่ากับสำนักงานเศรษฐกิจการคลังหรือสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร เพื่อเป็นหน่วยงานหลักในการวิเคราะห์ข้อมูล (Data Driven) และกำหนดนโยบายเชิงโครงสร้าง แทนการเน้นเพียงการจัดกิจกรรมหรืออีเวนต์

นายวีระศักดิ์ชี้แจงว่าการย้ายงานท่องเที่ยวไปรวมกับกระทรวงวัฒนธรรมไม่ใช่เรื่องที่ต้องกังวลว่าจะทำให้บทบาทลดลง แต่อยู่ที่ความตั้งใจของระบบรัฐ โดยข้อดีของการไปอยู่กับกระทรวงวัฒนธรรมคือการทำให้งานด้านโบราณสถาน อุทยานประวัติศาสตร์ และศาสนสถานต่างๆ สามารถพัฒนาไปในทิศทางเดียวกันได้ดีขึ้น เพราะกระทรวงวัฒนธรรมมีกรรมสิทธิ์และสิทธิในการบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยวเหล่านี้โดยตรง

อย่างไรก็ตาม สถานะปัจจุบันของการปรับโครงสร้างกระทรวงยังต้องผ่านกระบวนการทางกฎหมายหลายขั้นตอน โดยมีเวลาในการปรับปรุงและเสนอแนวคิดเชิงนโยบายเพิ่มเติมได้อีก

นายวีระศักดิ์เสนอให้แยกนิยาม "การเดินทาง" ออกจาก "การท่องเที่ยว" เพราะผู้เดินทางเข้าไทยจำนวนมากไม่ได้มาเพื่อท่องเที่ยว แต่เดินทางมาเรียน ทำธุรกิจ หรือรักษาพยาบาล ซึ่งควรมีตัวชี้วัดและนโยบายรองรับที่แตกต่างกัน เพื่อขยายการมองเศรษฐกิจท่องเที่ยวไปสู่ Visitor Economy ที่สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้มากกว่าการนับจำนวนนักท่องเที่ยว

ยุทธศาสตร์ของการท่องเที่ยวในระยะถัดไปจะต้องเน้นที่คุณภาพนักท่องเที่ยว ไม่ได้วัดเพียงแค่จำนวน หรือกระเป๋าหนักหรือเบา แต่ดูที่ความตั้งใจในการใช้จ่ายเพื่อแลกกับประสบการณ์และคุณค่า รวมถึงการกระจายตัวที่มุ่งเน้นการเข้าถึงเมืองรองและแหล่งท่องเที่ยวที่ยังไม่เป็นที่รู้จัก (Hidden Gems) ผ่านโครงสร้างพื้นฐานอย่างรถไฟทางคู่ และโครงสร้างพื้นฐานอื่นๆ ที่เน้นแนวคิดสะดวก สะอาด ปลอดภัย สำหรับคนทุกสภาพร่างกาย (Universal Design) ตามแบบประเทศท่องเที่ยวสำคัญอย่างญี่ปุ่น

นายวีระศักดิ์กล่าวว่าแม้มีข้อกังวลว่างานท่องเที่ยวอาจถูกลดบทบาทเมื่อย้ายไปอยู่ภายใต้กระทรวงวัฒนธรรม แต่หากมีการจัดตั้งสำนักงานเศรษฐกิจการท่องเที่ยวที่เข้มแข็ง และมีการบริหารจัดการข้อมูลที่ดี ไม่ว่างานท่องเที่ยวจะอยู่ภายใต้ชื่อกระทรวงใดก็จะยังสามารถขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยให้ก้าวหน้า และลดความเหลื่อมล้ำในพื้นที่ได้อย่างยั่งยืน ดังนั้นสิ่งสำคัญไม่ใช่ชื่อกระทรวง แต่คือการมีหน่วยงานที่ทำหน้าที่รวบรวม วิเคราะห์ และใช้ข้อมูลในการกำหนดนโยบายและขับเคลื่อนเศรษฐกิจการท่องเที่ยว ไม่ใช่วางยุทธศาสตร์โดยใช้ความรู้สึก