นิกร ชี้ความเห็นศาลรธน. เรื่องการเลือกส.ส.ร. เป็นเพียงแนวทาง ไม่ใช่คำวินิจฉัยที่มีผลผูกพัน

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากพรรคภูมิใจไทย นายนิกร จำนง ผู้ดำเนินงานด้านรัฐธรรมนูญของพรรค ได้ให้ความเห็นต่อการประชุมปรึกษาหารือระหว่างคณะกรรมาธิการพัฒนาการเมืองของวุฒิสภา และคณะกรรมาธิการศาลรัฐธรรมนูญของสภาผู้แทนราษฎร กับตุลาการศาลรัฐธรรมนูญเมื่อวันที่ 19 มิถุนายน

นิกรระบุว่าการหารือดังกล่าวเป็นเพียงแนวทางการดำเนินการเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญที่มีอำนาจผูกพันองค์กรต่างๆ ประเด็นหลักของการประชุมคือความเป็นไปได้ในการมีคูหาให้ประชาชนเลือกสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ

สมาชิกพรรคภูมิใจไทยชี้ว่าการแก้ไขรัฐธรรมนูญเพื่อให้เกิดรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ต้องยึดตามกรอบของรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 และปฏิบัติตามบรรทัดฐานที่ศาลรัฐธรรมนูญได้ตัดสินไว้ในคำวินิจฉัยที่ 18/2568 ซึ่งระบุว่าการจัดทำร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่จะต้องเป็นไปตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญปัจจุบัน และรัฐสภาไม่สามารถให้ประชาชนเลือกผู้ร่างรัฐธรรมนูญโดยตรงได้

นิกรอธิบายว่าศาลรัฐธรรมนูญได้ชี้แจงเหตุผลในวารสารของศาลไว้ว่า รัฐสภามีอำนาจเพียงแก้ไขเพิ่มเติมตามกระบวนการและขอบเขตที่กำหนดไว้เท่านั้น หากรัฐสภากำหนดให้ประชาชนเลือกผู้ร่างรัฐธรรมนูญโดยตรง แสดงว่ารัฐสภาได้สร้างองค์กรใหม่ให้ใช้อำนาจสถาปนา ซึ่งรัฐสภาไม่มีอำนาจที่จะส่งมอบอำนาจในลักษณะนี้ได้

นอกจากนี้ นิกรยังเน้นความสำคัญของคำวินิจฉัยอื่นๆ ของศาลรัฐธรรมนูญที่เกี่ยวข้อง เช่นคำวินิจฉัยที่ 18-22/2555 ที่กำหนดว่าประชาชนเป็นเจ้าของอำนาจสถาปนารัฐธรรมนูญ ดังนั้นรัฐสภาจึงไม่อาจยกร่างรัฐธรรมนูญใหม่ทั้งฉบับโดยไม่ขออนุมัติจากประชาชนได้

นิกรยังอ้างคำวินิจฉัยที่ 4/2564 ซึ่งยืนยันว่าอำนาจของรัฐสภาในการทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่จะต้องผ่านการทำประชามติเพื่อขออาณัติจากประชาชนก่อน ตามบรรทัดฐานที่ศาลรัฐธรรมนูญกำหนด ซึ่งกำหนดให้ต้องจัดประชามติรวมทั้งหมด 3 ครั้ง

สมาชิกพรรคภูมิใจไทยกล่าวว่าจะนำประเด็นนี้เข้าสู่การหารือกับคณะกรรมการกฎหมายของพรรคที่เพิ่งจัดตั้งขึ้นหลังการเลือกตั้ง โดยจะมีการประชุมครั้งแรกในวันที่ 23 มิถุนายนนี้ แต่เบื้องต้นเขาต้องการยืนยันว่าการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ควรเปิดให้ประชาชนมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง

ในร่างการแก้ไขที่พรรคภูมิใจไทยเสนอ ได้กำหนดให้ประชาชนสามารถสมัครเข้ามาเป็นสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญที่รัฐสภาคัดเลือก และกำหนดให้มีสภารับฟังความคิดเห็นจากสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญบางส่วนเพื่อรับฟังมติประชาชนเป็นระยะเวลาถึง 1 ปี นิกรระบุว่าแนวทางนี้ถือว่ามีความเหมาะสม

อย่างไรก็ตาม นิกรชี้ว่าหากจะให้ประชาชนเลือกสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญเข้ามา แต่สมาชิกเหล่านั้นไม่มีส่วนร่วมในการยกร่างรัฐธรรมนูญ อาจขัดกับคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ ซึ่งเท่ากับไม่เปิดให้ประชาชนมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง

นิกรย้ำว่าการหารือระหว่างสองคณะกรรมาธิการกับตุลาการศาลรัฐธรรมนูญไม่มีผลผูกพันกับคำวินิจฉัยและไม่ผูกพันองค์กรใดๆ เพื่อประกอบการสนับสนุนข้อยืนยันนี้ เขาได้ยกตัวอย่างจากเมื่อไม่นานมานี้ที่มีการหารือกันและสรุปว่าสามารถจัดประชามติได้เพียง 2 ครั้ง แต่คำวินิจฉัยสุดท้ายของศาลรัฐธรรมนูญกลับออกมาว่าจำเป็นต้องจัดประชามติ 3 ครั้ง