สมาชิกวุฒิสภา แฉปัญหาโครงการนมโรงเรียน 1.4 หมื่นล้านบาท ถูกกำหนดทิศทางโดยผู้มีอิทธิพล

ที่ประชุมรัฐสภาเมื่อวันที่ 19 มิถุนายน 2569 สมาชิกวุฒิสภากลุ่มที่ 6 ประเด็นเกษตรกรรม ป่าไม้ ปศุสัตว์ และประมง ได้ชี้ประเด็นความเสื่อมของโครงการนมโรงเรียน ซึ่งเดิมเป็นนโยบายสำคัญที่มีวัตถุประสงค์สองประการ คือการพัฒนาโภชนาการเด็กไทยและสร้างตลาดสำหรับเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนม

โครงการดังกล่าวเริ่มต้นจากการสนับสนุนของกระทรวงศึกษาธิการต่อวิทยาลัยเกษตรกรรมในการดำเนินการเลี้ยงโคนมเพื่อการศึกษา ต่อมาในปี 2535 รัฐบาลนายชวน หลีกภัยได้ประกาศจัดตั้งโครงการอย่างเป็นทางการ เด็กไทยได้รับนมโคแท้ขณะที่เกษตรกรมีตลาดรองรับน้ำนมดิบ

อย่างไรก็ตาม หลังจากการบังคับใช้พระราชบัญญัติโคนมและผลิตภัณฑ์นม รวมทั้งการจัดตั้งคณะกรรมการโคนมและผลิตภัณฑ์นม ปัญหาต่างๆ ได้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทั้งเรื่องการจัดสรรสิทธิ การบริหารจัดการ และข้อกล่าวหาเกี่ยวกับความโปร่งใส นอกจากนี้ การเปิดเสรีทางการค้าและการนำเข้านมผงในอัตราภาษี 0% ยังทำให้ระบบมีความซับซ้อนเพิ่มเติม

แม้ว่ารัฐบาลประสบความสำเร็จในการลดปัญหาเด็กขาดสารอาหารจากกว่า 18% เหลือต่ำกว่า 5% แต่ปัญหาด้านคุณภาพนมและการจัดหารยังคงเกิดซ้ำแล้วซ้ำเล่า บางโรงเรียนเปิดภาคเรียนแล้วเด็กยังไม่ได้รับนมดื่ม

โครงการใช้งบประมาณประมาณ 14,000 ล้านบาทต่อปี ซึ่งถูกมองว่าเป็นทรัพยากรขนาดใหญ่ที่หลายฝ่ายต้องการเข้ามามีส่วนแบ่ง แม้ว่ารัฐธรรมนูญกำหนดให้รัฐต้องส่งเสริมและคุ้มครองสหกรณ์เกษตรกร แต่สิ่งที่เกิดขึ้นกลับสวนทางกับเจตนารมณ์นั้น

ในช่วงที่ร.อ.ธรรมนัส พรหมเผ่าดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีเกษตรและสหกรณ์ ได้กำหนดสัดส่วนการจัดสรรระหว่างภาคเกษตรกรและภาคเอกชนไว้ที่ 70 ต่อ 30 แต่ต่อมามีการปรับลดสัดส่วนของภาคเกษตรกร 9% และนำไปเพิ่มให้ภาคเอกชน โดยสังคมยังไม่ได้รับคำอธิบายที่ชัดเจน

ปัจจุบันเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมประสบปัญหาน้ำนมดิบล้นตลาดและต้องเผชิญราคารับซื้อต่ำเพียง 15-16 บาทต่อกิโลกรัม ขณะที่ต้นทุนการผลิตเพิ่มขึ้น จำนวนโคนมในประเทศลดลงจากเดิมกว่า 500,000-600,000 ตัว เหลือเพียง 200,000 ตัว

หลักเกณฑ์การจัดสรรสิทธิในโครงการกำหนดให้สหกรณ์ต้องมีจำนวนโคนมไม่น้อยกว่า 200 ตัว ซึ่งส่งผลให้สหกรณ์ขนาดเล็กหมดสิทธิ์เข้าร่วม ทำให้สหกรณ์เล็กๆ ทยอยล้มหายตายจนเหลือแต่สหกรณ์ใหญ่และเอกชนรายใหญ่ที่ได้ประโยชน์

มีข้อร้องเรียนเกี่ยวกับการปลอมปนผลิตภัณฑ์นมจากการใช้นมผงนำเข้า แต่การตรวจสอบไม่ค่อยพบความผิดปกติ เนื่องจากหน่วยงานตรวจสอบเป็นหน่วยงานในสังกัดเดียวกัน และตัวแทนจำหน่ายทราบล่วงหน้าว่าจะมีการตรวจสอบในวันใดและที่ไหน ส่งผลให้ไม่เคยพบปัญหาผิดปกติแม้มีการร้องเรียนมาโดยตลอด

องค์การส่งเสริมกิจการโคนมแห่งประเทศไทยและสหกรณ์โคนมหนองโพ ต้องรับภาระรับซื้อน้ำนมดิบจากเกษตรกรจำนวนมาก แต่ได้รับการจัดสรรสิทธินมโรงเรียนในสัดส่วนที่ไม่สอดคล้องกับภาระที่ต้องรับผิดชอบ ทำให้ต้องแบกรับต้นทุนและความเสี่ยงสูง ขณะที่ภาคเอกชนสามารถแข่งขันทางการตลาดได้อย่างคล่องตัว

ผู้ประสงค์ให้รัฐบาลเข้ามาตรวจสอบและปฏิรูประบบอย่างจริงจัง โดยไม่ควรปล่อยให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ตรวจสอบกันเอง แต่ควรเปิดทางให้สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน ป.ป.ช. และเจ้าหน้าที่ตำรวจเข้าร่วมตรวจสอบแบบไม่แจ้งล่วงหน้า เพื่อสร้างความโปร่งใสและความเชื่อมั่น

หากต้องการแก้ปัญหาอย่างยั่งยืน จำเป็นต้องตัดวงจรผลประโยชน์ออกจากโครงการและกลับมายึดเป้าหมายดั้งเดิม คือการพัฒนาเด็กไทยและช่วยเหลือเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนม

มีข้อเสนอให้ขยายการดื่มนมโรงเรียนจาก 260 วันต่อปี เป็น 365 วัน และเพิ่มสิทธิให้เด็กได้รับนมอย่างต่อเนื่องอย่างน้อยจนถึงระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 เพื่อยกระดับโภชนาการและพัฒนาคุณภาพทรัพยากรมนุษย์ของประเทศในระยะยาว การลงทุนให้เด็กไทยเติบโตอย่างสมบูรณ์ แข็งแรง และมีคุณภาพชีวิตที่ดี ถือเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าที่สุดสำหรับอนาคตของประเทศ