ตับเสี่ยงแม้ไม่ดื่มเหล้า: ภัยเงียบจากไขมันพอกตับที่ไม่ใช่เหตุจากแอลกอฮอล์

โรงพยาบาลนวมินทร์ 9 ให้ความเห็นว่าโรคตับในคนไทยเปลี่ยนแปลงไปแล้ว ไม่ใช่เพียงแต่เรื่องของผู้ดื่มแอลกอฮอล์ เท่านั้น แต่สาเหตุหลักมาจากการกินและวิถีชีวิตสมัยใหม่ที่นำมาสู่ภาวะไขมันพอกตับชนิดที่ไม่ได้เกิดจากแอลกอฮอล์

ไขมันพอกตับคืออะไร

ภาวะไขมันพอกตับ (NAFLD) เป็นสภาวะที่ไขมันสะสมในเซลล์ตับมากกว่า 5-10% ของน้ำหนักตับ โดยไม่เกี่ยวข้องกับการดื่มแอลกอฮอล์ แต่เกิดจากระบบเผาผลาญของร่างกายทำงานผิดปกติ ไขมัน โดยเฉพาะไตรกลีเซอไรด์ จึงไปเกาะแน่นในตับ เสมือนฟองน้ำที่ดูดซับน้ำมันไว้จนชุ่ม

กลุ่มคนเสี่ยง

บุคคลที่มีลักษณะหรือพฤติกรรมต่อไปนี้มีความเสี่ยงสูง:

• น้ำหนักตัวเกินเกณฑ์ โดยเฉพาะผู้ที่มีน้ำหนักเกาะตรงส่วนท้อง
• บริโภคอาหารหวาน/มันเยอะ เช่น น้ำหวาน ชานมไข่มุก ของทอด และแป้งขัดขาว
• เป็นโรคเบาหวาน หรือมีระดับน้ำตาลในเลือดสูง
• มีระดับไขมันในเลือดสูง โดยเฉพาะไตรกลีเซอไรด์
• ความดันโลหิตสูง
• ไม่ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ

สี่ระยะของโรค

โรคนี้พัฒนาไปอย่างเงียบ ๆ ในระยะแรกไม่มีอาการ ผู้ป่วยจึงมักพบปัญหาเมื่อตับเสียหายไปแล้ว

ระยะแรก (Steatosis): ไขมันเริ่มเข้าไปแทรกตัวในเนื้อตับ ยังไม่มีการอักเสบ สามารถกู้คืนตับให้กลับปกติได้ 100% หากปรับพฤติกรรม

ระยะที่สอง (NASH): ไขมันพอกเริ่มกระตุ้นการอักเสบ เซลล์ตับบวมและเสียหาย

ระยะที่สาม (Fibrosis): อักเสบเรื้อรังทำให้ร่างกายสร้างเนื้อแผลเป็น แทนที่เนื้อตับที่ดี ตับเริ่มแข็งและทำงานลดลง

ระยะที่สี่ (Cirrhosis): เซลล์ตับถูกทำลายหมดสภาพ กลายเป็นตับแข็งและเสี่ยงต่อมะเร็งตับ

สัญญาณเตือนของร่างกาย

แม้เป็นภัยเงียบ ร่างกายอาจส่งสัญญาณเบา ๆ ดังนี้:

• อ่อนเพลียเรื้อรัง ขาดสดชื่น
• ปวดหน่วงบริเวณชายโครงด้านขวา (ตำแหน่งตับ)
• ท้องอืด แน่นท้องเป็นประจำ
• น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นหรือลดลงผิดปกติ

วิธีป้องกันและรักษา

ข่าวดีคือตับสามารถฟื้นฟูตัวเองได้ หากตรวจพบในระยะแรก การรักษาที่ได้ผลดีที่สุดไม่ใช่ยา แต่คือการปฏิวัติตัวเอง:

• ลดน้ำหนัก: ลดให้ได้ 7-10% ของน้ำหนักตัวสามารถลดไขมันและการอักเสบในตับ
• หลีกเลี่ยงหวาน-มัน: ลดน้ำตาลฟรุกโตส (ในน้ำหวาน/ผลไม้หวาน) และไขมันทรานส์
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ: อย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ เพื่อช่วยเผาผลาญไขมัน
• ตรวจสุขภาพประจำปี: ตรวจค่าตับ (SGOT/SGPT) หรือทำอัลตราซาวนด์ช่องท้อง

อย่ารอให้ตับแข็งแล้วค่อยดูแล เริ่มต้นวันนี้ด้วยการสำรวจจานอาหารของคุณและหาเวลาไปตรวจสุขภาพตับ เพราะตับแข็งแรง ชีวิตจึงยืนยาว