การแก้ไขรัฐธรรมนูญเข้าสู่เส้นทางล้มเหลว การต่อรองอำนาจเบื้องหลังการปฏิรูป

ประเด็นการแก้ไขรัฐธรรมนูญกลับมาครอบงำวาระการเมือง หลังจากพรรคเพื่อไทยมีการประชุมภายในเพื่อปรับแก้ร่างรัฐธรรมนูญ โดยเน้นการดัดแปลงสูตรการคัดเลือกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเพื่อให้ได้รับการสนับสนุนจากรัฐสภาได้ง่ายขึ้น

สถานการณ์ได้เปลี่ยนแปลงลงเมื่อพรรคภูมิใจไทยตัดสินใจถอนการสนับสนุนร่างเดิม สิ่งนี้ส่งสัญญาณชัดเจนว่าแรงผลักดันให้เกิดรัฐธรรมนูญใหม่กำลังเจอกับอุปสรรคที่ยากแก้ การปรับปรุงสูตรการคัดเลือกจึงเป็นความพยายามที่จะลดความต่อต้าน พร้อมทั้งยึดหลักการสำคัญว่าผู้ร่างรัฐธรรมนูญต้องเชื่อมโยงกับประชาชนอย่างแท้จริง ไม่ใช่ถูกควบคุมโดยกลุ่มผู้มีอำนาจทางการเมืองเพียงบางฝ่าย

ปัญหาแท้ที่สำคัญไม่ได้อยู่ที่รายละเอียดของร่างนั้นเอง แต่อยู่ที่ท่าทีของผู้ถือครองอำนาจในสภาโดยเฉพาะสมาชิกวุฒิสภาและพรรคการเมืองที่มีอิทธิพลต่อการลงคะแนนเสียง เจตนาที่แฝงอยู่ปรากฏชัดเมื่อมีการอ้างคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญเป็นเหตุผลในการสั่งให้สมาชิกสภาถอนการสนับสนุน ทั้งที่หลักการพื้นฐานไม่แตกต่างจากสิ่งที่ภูมิใจไทยเคยอนุมัติในเดือนตุลาคมปีที่แล้ว

คำถามที่เกิดขึ้นคือ ทำไมหลักการเดียวกันจึงกลายเป็นปัญหาที่ต้องถอนตัว ความสับสนนี้สะท้อนให้เห็นว่าการต่อสู้เพื่อให้มีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ไม่ได้เป็นเพียงการอภิปรายเนื้อหา แต่เป็นการต่อรองอำนาจเกี่ยวกับกติกาที่จะกำหนดทิศทางการเมืองไทยในอนาคต

นายพริษฐ์ วัชรสินธุ จากพรรคประชาชนได้ชี้ให้เห็นความกังวลสองประการ ประการแรก คือการเนรเทศกระบวนการจัดทำรัฐธรรมนูญใหม่เพื่อให้ประเทศติดอยู่กับรัฐธรรมนูญปี 2560 ต่อไป ประการที่สอง คือการปล่อยให้กระบวนการดำเนินไป แต่กำหนดเงื่อนไขที่ผูกขาดวิธีการคัดเลือกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไว้เพื่อประโยชน์ของกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง

หากสถานการณ์ไปทางหลัง ปัญหาที่ตามมาจะเป็นเรื่องความชอบธรรมของรัฐธรรมนูญใหม่ แม้ว่าจะผ่านขั้นตอนตามกฎหมาย แต่ถ้าประชาชนไม่รู้สึกว่าตนเองมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง ความขัดแย้งและความไม่พอใจอาจปะทุขึ้นอีกครั้ง