ปริมาณสารหนูในตะกอนแม่น้ำโขงยังสูงเกินมาตรฐานสองเท่า เชียงใหม่เตือนอันตรายต่อสุขภาพ

ผศ.ดร.ว่าน วิริยา ผู้ช่วยหัวหน้าศูนย์วิจัยวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อมและอาจารย์ภาควิชาเคมี คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ประกาศผลการสำรวจคุณภาพน้ำและตะกอนดินแม่น้ำโขงเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน 2569 ผลการตรวจสอบวัสดุตัวอย่างที่เก็บรวบรวมเมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม 2569 ภายใต้โครงการเสริมสร้างศักยภาพองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการเฝ้าระวังความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพจากการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนัก ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากกองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และหน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่

การเปรียบเทียบข้อมูลการวิจัยกับสารสนเทศจากกรมควบคุมมลพิษเผยให้เห็นว่า "ความเสี่ยงที่แท้จริงและยังคงอยู่" ในระดับที่น่าเป็นห่วง ตามข้อมูลของกรมควบคุมมลพิษเมื่อเดือนมีนาคม 2569 พบว่าค่าสารหนูในแม่น้ำโขงใกล้สบรวกสูงถึง 296 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ซึ่งเกินมาตรฐานความปลอดภัยสำหรับสัตว์บนบกที่กำหนดไว้ที่ 33 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ถึงเกือบ 10 เท่า ถือเป็นระดับอันตรายอย่างยิ่ง

ผลการวิจัยล่าสุดของศูนย์วิจัยฯ มช. ยังคงบ่งชี้ว่าปัญหาดังกล่าวไม่ได้ลดลงไปจากเดิม โดยการเก็บตัวอย่างเมื่อวันที่ 6 พฤษภาคมพบว่าค่าสารหนูในตะกอนดินยังคงสูงในหลายพื้นที่ เป็นพิเศษในบริเวณสบรวก เชียงแสน ที่บันทึกค่าได้สูงถึง 61 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม แม้ว่าลดลงจากจุดสูงสุดในอดีตแต่ก็ยังเกินเกณฑ์ความปลอดภัยถึงประมาณสองเท่า นอกจากนี้ตัวอย่างตะกอนดินจากพื้นที่เขตพม่าและลาวแสดงค่าสูงถึง 46 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ซึ่งบ่งบอกอย่างชัดเจนว่าแหล่งกำเนิดของสารหนูน่าจะมาจากฝั่งเพื่อนบ้าน

ผศ.ดร.ว่านเน้นย้ำว่า สารหนูเป็นภัยเงียบที่สะสมในร่างกายและสร้างผลกระทบต่อสุขภาพในระยะยาว โดยเฉพาะสำหรับประชาชนที่อาศัยริมฝั่งโขงซึ่งจำเป็นต้องเฝ้าระวังและปฏิบัติตัวด้วยความระมัดระวัง

เพื่อให้ข้อมูลสามารถเข้าใจได้ง่ายขึ้น ทีมวิจัยได้นำเสนอข้อมูลในรูปแบบแผนที่ความเสี่ยง โดยแบ่งออกเป็นสี่ระดับ พื้นที่สีแดงแสดงถึงระดับวิกฤต ควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสตะกอนดินโดยตรงและระมัดระวังการบริโภคสัตว์น้ำจากบริเวณนี้ พื้นที่สีส้มมีความเสี่ยงสูงและควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสตะกอนดิน พื้นที่สีเหลืองแสดงถึงความเสี่ยงปานกลางที่ต้องติดตามอย่างต่อเนื่อง และพื้นที่สีเขียวหมายถึงความเสี่ยงต่ำและปลอดภัยในการดำเนินชีวิต

ผศ.ดร.ว่านกล่าวว่า ทีมวิจัยหวังว่าข้อมูลนี้จะช่วยให้ชุมชนและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นตื่นตัว และร่วมมือกันในการเฝ้าระวังภัยต่อสุขภาพจากสารหนูด้วยความจริงจัง

นอกจากนี้ เมื่อวันที่ 31 พฤษภาคมที่ผ่านมา โฆษกสถานเอกอัครราชทูตจีนประจำประเทศไทยได้เผยแพร่ข่าวผ่านช่องทางสถานทูตจีน โดยระบุว่าจีนให้ความสำคัญอย่างยิ่งต่อปัญหามลพิษจากโลหะหนักในสาขาแม่น้ำโขง และได้ทราบรายงานผลการตรวจวัดของรัฐบาลไทยและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ซึ่งระบุว่าคุณภาพน้ำโดยทั่วไปอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัย

อย่างไรก็ตาม คำกล่าวดังกล่าวได้รับการวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวางว่าเป็นข้อมูลที่ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง เนื่องจากผลการตรวจคุณภาพน้ำและตะกอนดินในแม่น้ำโขงของกรมควบคุมมลพิษพบว่าเกินมาตรฐานอยู่เสมอ ยกเว้นในการตรวจครั้งที่ 18 ที่พบสารหนูที่ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งเป็นค่าที่สอดคล้องกับมาตรฐานพอดี