เชื้อ H. pylori อันตรายต่องานกระเพาะ แพทย์เตือนอย่าละเลยอาการแสบท้องเรื้อรัง

เข้าใจเหตุผลที่ต้องรักษา H. pylori ให้จบ

เมื่อเห็นดาราคนดังแชร์ประสบการณ์รักษาโรคกระเพาะติดเชื้อ H. pylori และบ่นเรื่องผลข้างเคียงของยา แพทย์เจด ออกมาให้ความเห็นว่าการกลัวยาไม่ควรเป็นเหตุให้ปล่อยเชื้ออยู่กับตัว เพราะความเสี่ยงที่จะเกิดขึ้นนั้นร้ายแรงกว่ามาก

"ก่อนจะกลัวยา ผมอยากให้กลัวเชื้อตัวนี้ก่อน" แพทย์กล่าวว่า หากปล่อยเชื้อ H. pylori ไว้นาน ๆ มันจะทำให้กระเพาะอักเสบเรื้อรัง เกิดแผลในกระเพาะ และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเป็นมะเร็งกระเพาะอาหารได้จริง องค์การอนามัยโลกจัดเชื้อนี้เป็นสารก่อมะเร็งกลุ่มที่ 1 ซึ่งมีหลักฐานชัดเจนว่าเกี่ยวข้องกับมะเร็งในมนุษย์

อาการและสัญญาณอันตรายที่ต้องระวัง

เชื้อ H. pylori หรือ Helicobacter pylori เป็นแบคทีเรียที่อาศัยในชั้นเมือกของกระเพาะอาหาร ประมาณ 70-80% ของผู้ติดเชื้ออาจไม่มีอาการชัดเจน ซึ่งเป็นสาเหตุให้หลายคนไม่รู้ว่าตัวเองติดเชื้อ

อาการที่ต้องระวังนั้นรวมถึง ปวดหรือแน่นใต้ลิ้นปี่ ท้องอืด เรอบ่อย คลื่นไส้ อิ่มเร็ว และอาการคล้ายกรดไหลย้อน เมื่อมีอาการดังกล่าวเรื้อรัง ต้องไม่พึ่งพาการกินยาลดกรดเพียงอย่างเดียว

สัญญาณที่เป็นอันตรายและต้องไปพบแพทย์ทันทีได้แก่ น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ กลืนลำบาก อาเจียนซ้ำ ๆ อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ หรือมีเลือดปน ซีด และเหนื่อยง่ายผิดปกติ

วิธีการตรวจและการวินิจฉัย

การตรวจหาเชื้อ H. pylori มีหลายวิธี ตั้งแต่วิธีที่ไม่ต้องส่องกล้องเช่น Urea Breath Test (UBT) ตรวจอุจจาระ หรือตรวจเลือด ไปจนถึงวิธีที่ต้องส่องกล้องเช่น Rapid Urease Test และ Histology

จุดสำคัญคือ หากจะตรวจด้วยวิธี UBT หรือตรวจอุจจาระ ต้องหยุดยาลดกรดอย่างน้อย 2 สัปดาห์ และหยุดยาปฏิชีวนะประมาณ 4 สัปดาห์ก่อนตรวจ มิฉะนั้นผลอาจออกมาเป็นลบเท็จ

ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น

การปล่อยเชื้อไว้นานอาจนำไปสู่แผลในกระเพาะ เลือดออกในทางเดินอาหาร แผลทะลุ การอุดตันทางออกของกระเพาะ มะเร็งต่อมน้ำเหลืองในกระเพาะ และโลหิตจางจากขาดธาตุเหล็ก

ความเสี่ยงต่อมะเร็งกระเพาะอาหารเพิ่มขึ้นได้ 2-6 เท่าในผู้ติดเชื้อ เนื่องจากการอักเสบเรื้อรังของกระเพาะค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงเนื้อเยื่อจนกลายเป็นโรคร้ายแรง

การแพร่เชื้อในครอบครัว

เชื้อ H. pylori แพร่ผ่านทางอุจจาระปนเปื้อนน้ำหรืออาหาร และผ่านน้ำลายเช่นการใช้ช้อนร่วมกัน กินจากภาชนะเดียวกัน หรือป้อนอาหารเด็กด้วยช้อนที่ผู้ใหญ่ใช้แล้ว

สมาชิกในบ้านของผู้ติดเชื้อมีความเสี่ยงสูงขึ้น 2-5 เท่า หากมีอาการกระเพาะเรื้อรัง ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจเชื้อ

อาหารและพฤติกรรมที่เสี่ยง

ปัญหาไม่ได้มาจากอาหารไทยโดยตัวมันเอง แต่มาจากวิธีการทำ วิธีเก็บ ความสะอาดของน้ำและวัตถุดิบ รวมถึงพฤติกรรมการกินร่วมกัน

อาหารและพฤติกรรมที่ควรระวังได้แก่ เนื้อสัตว์ดิบเช่นลาบดิบ ปูดิบ ปลาร้าที่ไม่ต้ม ผักสดที่ล้างไม่สะอาด การจิ้มน้ำจิ้มถ้วยเดียวกัน การใช้ช้อนส่วนตัวตักอาหารจานกลาง และน้ำดื่มที่ไม่ได้มาตรฐาน

ข่าวดีคือ อาหารไทยที่ปรุงสุกเช่น ผัดกะเพรา ต้มยำ แกงไทย และข้าวผัดนั้นปลอดภัยกว่า เพราะ H. pylori ไม่ทนต่อความร้อน

ตู้เย็นไม่ใช่เครื่องฆ่าเชื้อ

แม้ตู้เย็นช่วยชะลอการเติบโตของแบคทีเรีย แต่เชื้อ H. pylori สามารถอยู่รอดที่อุณหภูมิประมาณ 4°C ได้หลายวัน ต้องแยกอาหารดิบและสุกให้ชัดเจน ปิดภาชนะให้ดี และอุ่นให้ร้อนทั่วถึงก่อนรับประทาน

การรักษาและข้อควรระวัง

ในไทย การรักษา H. pylori ใช้ยาลดกรดร่วมกับยาปฏิชีวนะหลายตัว ระยะเวลาประมาณ 7-14 วัน ผลข้างเคียงที่เจอได้คือขมปาก คลื่นไส้ เวียนหัว ถ่ายเหลว และเบื่ออาหาร

สิ่งสำคัญคือ ห้ามหยุดยากลางคัน หากหยุดยาเพราะดีขึ้นหรือทนไม่ไหว เชื้ออาจไม่ตายหมดและดื้อยา ทำให้รอบหน้ารักษายากขึ้น ถ้าผลข้างเคียงหนัก ให้ติดต่อแพทย์เพื่อปรับแผนรักษา

การป้องกันในชีวิตประจำวัน

ล้างมือให้จริงจังก่อนกินอาหารและหลังเข้าห้องน้ำ ดื่มน้ำสะอาดต้มสุก กินอาหารสุกสะอาด ใช้ช้อนกลางและไม่ใช้ของส่วนตัวร่วมกัน เลิกป้อนอาหารแบบเคี้ยวก่อนให้เด็ก และหลีกเลี่ยงการใช้ช้อนส่วนตัวตักอาหารจานกลางซ้ำ ๆ

สำหรับคนที่มีอาการกระเพาะเรื้อรัง โดยเฉพาะที่แสบท้อง ท้องอืด เรอบ่อย หรือกินยาลดกรดแล้วกลับมาเป็นซ้ำ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจหาเชื้อ H. pylori

การกำจัดเชื้อให้หมดสิ้นช่วยลดความเสี่ยงต่อแผลในกระเพาะ เลือดออก และภาวะแทรกซ้อนระยะยาวได้อย่างมีนัยสำคัญ