ทวี วิเคราะห์ TH-AI Passport: ซื้อสิทธิ์ใช้เทคโนโลยีต่างชาติ หรือสร้างอุตสาหกรรมไทย

นโยบาย AI กำลังกลายเป็นจุดแตกหักในการวางทิศทางพัฒนาเศรษฐกิจไทย โดยมีความเห็นที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญระหว่างรัฐบาลกับสภาผู้แทนราษฎร

พ.ต.อ.ทวี สอดส่อง หัวหน้าพรรคประชาชาติ ได้เสนอวิเคราะห์เปรียบเทียบแนวทาง AI สองแบบบนแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดีย ระบุว่ารัฐบาลผ่านกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (DE) ดำเนินโครงการ TH-AI Passport ด้วยวงเงินกว่า 1,600 ล้านบาท ซึ่งเป็นการซื้อสิทธิ์ใช้งาน AI จากต่างประเทศและแจกจ่ายให้ประชาชน ในขณะที่คณะกรรมาธิการวิสามัญของสภาผู้แทนฯ เสนอแนวทางที่แตกต่าง โดยมุ่งให้คนไทยเป็นเจ้าของและสร้างเทคโนโลยี AI ด้วยตนเอง

คณะกรรมาธิการดังกล่าวได้ศึกษาข้อมูลจากหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการศึกษา และผู้เชี่ยวชาญกว่า 74 หน่วยงาน ก่อนจัดทำรายงานเสร็จสิ้น แม้ว่ารายงานยังไม่ได้เข้าสู่การพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎร เนื่องจากการยุบสภา แต่มันสะท้อนมุมมองเชิงนโยบายที่สำคัญต่อทิศทาง AI ของประเทศ

ความแตกต่างในหกมิติหลัก

ประการแรก เรื่องการสร้างความสามารถเอง โครงการ TH-AI Passport ใช้งบประมาณจำนวนมากเพื่อจัดหาสิทธิ์ใช้งาน AI จากต่างประเทศ ในทางตรงกันข้าม รายงานคณะกรรมาธิการเสนอให้ประเทศไทยพัฒนาฐานข้อมูลภาครัฐแบบเปิด (Open Government Data) และข้อมูลที่สามารถอ่านด้วยเครื่องได้ (Machine-readable Data) เพื่อให้นักพัฒนาและผู้ประกอบการไทยสามารถสร้าง AI ของตนเอง คำถามสำคัญคือ ไทยจะเป็นเพียงผู้ใช้เทคโนโลยี หรือจะเป็นผู้สร้างเทคโนโลยีของตนเอง

ประการที่สอง เรื่องการลงทุน การใช้งบประมาณ 1,600 ล้านบาทในการซื้อสิทธิ์ใช้งานจากต่างประเทศหมายความว่าเงินทุนนั้นไหลออกไปนอกประเทศ ในขณะที่อุตสาหกรรม AI ไทยมีศักยภาพเติบโตสูง แต่ผู้ประกอบการและสตาร์ตอัปไทยขาดแคลนเงินทุน หากนำเงินจำนวนนี้มาสนับสนุนการวิจัย พัฒนา และสร้างนวัตกรรม AI ภายในประเทศ จะสร้างผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ การจ้างงาน และองค์ความรู้ที่มากกว่า

ประการที่สาม เรื่องการพัฒนาบุคลากร โครงการ TH-AI Passport มุ่งเน้นการขยายจำนวนผู้เข้าถึงเครื่องมือ AI ขณะที่คณะกรรมาธิการเสนอพัฒนากำลังคนอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ระดับพื้นฐาน ระดับวิศวกรและนักพัฒนา ไปจนถึงระดับนักวิจัยและผู้เชี่ยวชาญขั้นสูง พร้อมผลักดันระบบสะสมและเทียบโอนหน่วยกิตระดับชาติ เพื่อเชื่อมโยงการเรียนรู้กับคุณวุฒิวิชาชีพและตลาดแรงงาน ความสำเร็จไม่ควรวัดจากจำนวนผู้ลงทะเบียน แต่จากศักยภาพและความสามารถในการสร้างนวัตกรรม

ประการที่สี่ เรื่องการบริหารจัดการ รายงานคณะกรรมาธิการตั้งข้อสังเกตว่า หากการกำหนดนโยบาย การส่งเสริม และการกำกับดูแลอยู่ภายใต้กลไกเดียวกัน อาจก่อให้เกิดความเสี่ยงด้านผลประโยชน์ทับซ้อน จึงเสนอให้แยกบทบาทของหน่วยงานกำกับดูแลออกจากหน่วยงานส่งเสริม และผลักดันระบบข้อมูลเปิดและการจัดซื้อจัดจ้างที่ตรวจสอบได้ตามมาตรฐานสากล เพื่อให้ประชาชนสามารถตรวจสอบการใช้งบประมาณได้อย่างโปร่งใส

ประการที่ห้า เรื่องการพึ่งพาตนเอง แม้ข้อมูลผู้ใช้งานจะถูกจัดเก็บภายในประเทศ แต่การประมวลผล AI จำนวนมากยังต้องอาศัยโมเดลที่พัฒนาโดยบริษัทต่างชาติ คณะกรรมาธิการจึงเสนอแนวคิด Digital Autonomy หรือการพึ่งพาตนเองทางเทคโนโลยี เพื่อให้ไทยสามารถพัฒนาและควบคุมโครงสร้างพื้นฐาน AI ที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงของชาติได้ด้วยตนเอง ประเด็นนี้ไม่ได้เกี่ยวข้องเฉพาะข้อมูลส่วนบุคคล แต่รวมถึงองค์ความรู้ วิธีคิด และข้อมูลเชิงยุทธศาสตร์ที่อาจกลายเป็นทรัพยากรสำคัญในอนาคต

ประการที่หก เรื่องระยะเวลา หัวใจของความแตกต่างอยู่ที่มุมมองต่ออนาคต แนวทางหนึ่งมุ่งเน้นการเพิ่มการเข้าถึง AI ในระยะสั้นผ่านการจัดซื้อสิทธิ์ใช้งาน ขณะที่อีกแนวทางหนึ่งมุ่งสร้างระบบนิเวศ AI ผ่านการลงทุนในข้อมูล โครงสร้างพื้นฐาน บุคลากร และนวัตกรรม

เตือนเรื่องโอกาสที่สูญเสีย

คณะกรรมาธิการเตือนว่า หากประเทศไทยไม่เร่งสร้างระบบนิเวศ AI และโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลของตนเอง ประเทศอาจสูญเสียโอกาสทางเศรษฐกิจ ความสามารถในการแข่งขัน และความมั่นคงทางเทคโนโลยีในระยะยาว

ตามวิสัยทัศน์ของคณะกรรมาธิการ การพัฒนาเทคโนโลยี AI ที่ผลิตโดยคนไทยจะเป็นปัจจัยสำคัญในการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ ช่วยให้ไทยลดการพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างประเทศ และสร้างความเข้มแข็งให้กับเศรษฐกิจและภาคอุตสาหกรรมในระยะยาว