กรมทรัพยากรธรณีเปิดเผยการค้นพบไดโนเสาร์สายพันธุ์ใหม่ "นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส" ไดโนเสาร์ตัวที่ 14 ของไทย

กรมทรัพยากรธรณีได้ประกาศข่าวการค้นพบไดโนเสาร์สายพันธุ์ใหม่ของโลกเมื่อวันที่ 30 มกราคม 2569 ซึ่งเป็นการค้นพบครั้งที่ 14 ของประเทศไทย ไดโนเสาร์ชนิดนี้ได้รับการตั้งชื่อว่า "นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส" (Nagatitan chaiyaphumensis)

การประกาศข่าวดังกล่าวจัดขึ้นที่ห้องประชุมใหญ่ พิพิธภัณฑ์สิรินธร ตำบลโนนบุรี อำเภอสหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ โดยมีการร่วมมือระหว่างกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จังหวัดชัยภูมิ ศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม และมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี ร่วมแถลงข่าวผลการศึกษาวิจัยนี้

นายยงยุทธ นาควิโรจน์ อธิบดีกรมทรัพยากรธรณี พร้อมด้วยนายอนันต์ นาคนิยม ผู้ว่าราชการจังหวัดชัยภูมิ รองศาสตราจารย์มงคล อุดชาชน ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม นางสาวศศอร ขันสุภา นักวิชาการทรัพยากรธรณี และดร.ศิตะ มานิตกุล นักวิจัยศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา ได้ร่วมให้ข้อมูลในการประกาศดังกล่าว

ซากไดโนเสาร์ชนิดนี้ถูกค้นพบเป็นครั้งแรกโดยคุณพ่อถนอม หลวงนันท์ ชาวบ้านในพื้นที่บ้านพนังเสื่อ ในปี 2559 เมื่อพบส่วนของสะโพกในช่วงกระดูกสันหลังส่วนกระเบนเหน็บโผล่ออกมาจากพื้นดินบริเวณสระน้ำเทศบาลหนองบัวระเหว หลังจากแจ้งเข้ากรมทรัพยากรธรณี การขุดค้นเพิ่มเติมจึงเปิดเผยกระดูกขนาดมหึมาจำนวนมาก

ซากที่ค้นพบประกอบด้วยกระดูกต้นขาหน้ายาวถึง 178 เซนติเมตร ต้นขาหลัง กระดูกสันหลัง 4 ชิ้น กระดูกซี่โครง และกระดูกสะโพกบางส่วนของไดโนเสาร์กินพืชโซโรพอด นักวิจัยจากศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ร่วมกับกรมทรัพยากรธรณี University College London และหลายฝ่ายอื่นได้ร่วมมือวิจัยภายใต้โครงการ Project Thaitan ซึ่งได้รับทุนสนับสนุนจาก National Geographic

ชื่อสกุล "นาคาไททัน" ตั้งตามนาคา หรือพญานาค ซึ่งเป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ตามความเชื่อของคนไทย รวมกับคำว่า "ไททัน" ในภาษากรีกซึ่งแปลว่ายักษ์ ส่วนชื่อชนิด "ชัยภูมิเอนซิส" ตั้งตามสถานที่ค้นพบ คือบ้านพนังเสื่อ อำเภอหนองบัวระเหว จังหวัดชัยภูมิ

นาคาไททัน มีลักษณะเฉพาะหลายประการ เช่น การเรียงตัวของแผ่นกระดูกบนสันหลังที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะ และข้อต่อกระดูกสันหลังที่มีลักษณะรูปทรงสามเหลี่ยม กระดูกทั้งหมดมาจากหมวดหินโคกกรวด ในกลุ่มหินโคราช มีอายุอยู่ในช่วงยุคครีเทเชียสตอนต้น ประมาณ 110 ล้านปีก่อน ในสมัย Aptian-Albian

ผลวิเคราะห์สายวิวัฒนาการพบว่า นาคาไททัน เป็นไดโนเสาร์ซอโรพอดในกลุ่มซอมโฟสปอนดีลิ (Somphospondyli) ในวงศ์ยูฮีโลโปดิดี (Euhelopodidae) ที่มีความใกล้ชิดกับภูเวียงโกซอรัส จากหมวดหินเสาขัวประเทศไทย และตั่งหวายโยซอรัส จากประเทศลาว

จากการคำนวณขนาดของนาคาไททัน โดยใช้เส้นรอบวงของบริเวณช่วงกลางท่อนของกระดูกต้นขาหน้าและต้นขาหลัง พบว่าไดโนเสาร์ตัวนี้สามารถยาวได้ถึง 27 เมตร และหนักประมาณ 26 ตัน ซึ่งเทียบเท่ากับน้ำหนักของช้างเอเชียโตเต็มวัยประมาณ 9 ตัวรวมกัน จึงจัดเป็นไดโนเสาร์ที่มีขนาดมหึมาที่สุดในประเทศไทยและเอเชียตะวันออกฉียงใต้

นอกจากการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ของนาคาไททัน การสำรวจของกรมทรัพยากรธรณียังค้นพบฟันของไดโนเสาร์กินเนื้อ ไดโนเสาร์กินปลา ฉลามน้ำจืด จระเข้น้ำจืด กระดองเต่า และหอยสองฝาน้ำจืด ในพื้นที่แหล่งซากดึกดำบรรพ์พนังเสื่อ

นายยงยุทธ นาควิโรจน์ กล่าวว่า การค้นพบครั้งนี้นับเป็นหลักฐานสำคัญที่สะท้อนถึงความหลากหลายทางชีวภาพและสภาพแวดล้อมในอดีตของประเทศไทย อีกทั้งยังช่วยยกระดับองค์ความรู้ด้านธรณีวิทยาและบรรพชีวินวิทยาของประเทศ นอกจากนี้ยังสามารถต่อยอดการพัฒนาแหล่งขุดค้นให้เป็นแหล่งเรียนรู้และแหล่งท่องเที่ยวทางธรณีวิทยาที่สำคัญ ซึ่งจะช่วยยกระดับอุทยานจังหวัดชัยภูมิสู่อุทยานธรณีระดับประเทศในอนาคต

กรมทรัพยากรธรณี กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พร้อมทำหน้าที่คุ้มครองและอนุรักษ์ซากดึกดำบรรพ์ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551 ควบคู่กับการสนับสนุนและส่งเสริมความร่วมมือกับสถาบันการศึกษาทุกระดับ ในการศึกษาวิจัยทรัพยากรที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้ที่พิพิธภัณฑ์ซากดึกดำบรรพ์ ธรณีวิทยา และธรรมชาติวิทยา สังกัดกรมทรัพยากรธรณีทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ เพื่อร่วมต่อยอดองค์ความรู้ด้านบรรพชีวินวิทยาในระดับสากล การค้นพบนาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส เป็นเครื่องยืนยันว่าใต้ผืนแผ่นดินไทยยังมีทรัพยากรทางธรรมชาติและองค์ความรู้อันทรงคุณค่ารอการค้นพบอีกมากมาย