ค้นพบไดโนเสาร์ชนิดใหม่ "นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส" ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

กรมทรัพยากรธรณี ร่วมกับศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม และจังหวัดชัยภูมิ ประกาศการค้นพบสายพันธุ์ไดโนเสาร์ใหม่ในวันที่ 29 พฤษภาคม 2569 ที่พิพิธภัณฑ์สิรินธร จังหวัดกาฬสินธุ์

ไดโนเสาร์ชนิดใหม่นี้ชื่อ "นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส" (Nagatitan chaiyaphumensis) ค้นพบที่บ้านพนังเสื่อ อำเภอหนองบัวระเหว จังหวัดชัยภูมิ เป็นไดโนเสาร์กลุ่มไททาโนซอริฟอร์ม ขนาดใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยพบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และนับเป็นไดโนเสาร์พันธุ์ใหม่ตัวที่ 14 ของประเทศไทย

นายยงยุทธ นาควิโรจน์ อธิบดีกรมทรัพยากรธรณี อธิบายว่าประเทศไทยมีประวัติการค้นพบซากไดโนเสาร์อย่างต่อเนื่องนับตั้งแต่ปี 2519 เมื่อพบกระดูกไดโนเสาร์ชิ้นแรกที่อุทยานแห่งชาติภูเวียง จังหวัดขอนแก่น ปัจจุบันมีการค้นพบไดโนเสาร์แล้วอย่างน้อย 25 ชนิด โดย 14 ชนิดเป็นสายพันธุ์ใหม่ของโลก สะท้อนถึงศักยภาพของไทยในฐานะแหล่งศึกษาวิจัยซากดึกดำบรรพ์ที่สำคัญของเอเชีย

การค้นพบครั้งนี้เริ่มต้นจากปี 2559 เมื่อนายถนอม หลวงนันท์ ชาวบ้านพนังเสื่อ สังเกตเห็นซากดึกดำบรรพ์และแจ้งให้กรมทรัพยากรธรณีทราบ สิ่งนี้นำไปสู่การสำรวจและวิจัยอย่างต่อเนื่องโดยนำทีมของนางสาวศศอร ขันสุภา และนางสาวเฉิดฉัน โพธิไชยา นักธรณีวิทยาชำนาญการของกรมทรัพยากรธรณี

ผลการขุดค้นพบชิ้นส่วนซากดึกดำบรรพ์มากกว่า 10 ชิ้น รวมถึงกระดูกสันหลัง กระดูกต้นแขนขวาที่มีสภาพสมบูรณ์ยาว 178 เซนติเมตร ซึ่งเป็นกระดูกต้นแขนไดโนเสาร์ที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่พบในไทย และกระดูกซี่โครงที่ยาวเกิน 2 เมตร นักวิจัยประเมินว่าไดโนเสาร์ชนิดนี้มีความยาวประมาณ 27 ถึง 30 เมตร และมีน้ำหนักมากกว่า 27 ตัน

นายอนันต์ นาคนิยม ผู้ว่าราชการจังหวัดชัยภูมิ กล่าวว่าการค้นพบนี้นับเป็นความภาคภูมิใจของชาวชัยภูมิ และเป็นโอกาสสำคัญในการสร้างการรับรู้เกี่ยวกับความโดดเด่นด้านทรัพยากรธรรมชาติของจังหวัด เนื่องจากพื้นที่ชัยภูมิยังมีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์อื่นๆ อีกมากมาย รวมถึงไดโนเสาร์ปากนกแก้ว ไดโนเสาร์คอยาว รอยตีนไดโนเสาร์ สัตว์เลื้อยคลายโบราณ และสัตว์ต่างๆ เหล่านี้จะเสริมศักยภาพด้านการท่องเที่ยวเชิงธรณีวิทยาของจังหวัด

พื้นที่บ้านพนังเสื่อจะได้พัฒนาเป็น "แหล่งเรียนรู้ไดโนเสาร์บ้านพนังเสื่อ" เพื่อเป็นสถานที่เรียนรู้สำหรับเยาวชนและประชาชนทั่วไป โดยจังหวัดชัยภูมิ กรมทรัพยากรธรณี มหาวิทยาลัยมหาสารคาม และหน่วยงานอื่นๆ ร่วมกันพัฒนา

ดร.ศิตะ มานิตกุล นักวิจัยจากศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม เปิดเผยว่าในปี 2567 ได้รับทุนสนับสนุนจากสมาคมเนชันแนล จีโอกราฟิก ผ่านโครงการ "Exploring the Titans: Investigating Thailand's Largest Dinosaur and Engaging Local Communities in Chaiyaphum Geopark (Project Thaitan)" เพื่อศึกษาวิจัย อนุรักษ์ ตัวอย่าง และพัฒนาแหล่งเรียนรู้ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและชุมชน โครงการนี้เปิดโอกาสให้ประชาชน นักเรียน และชุมชนในพื้นที่ได้มีส่วนร่วมในการเรียนรู้การสำรวจและขุดค้นซากดึกดำบรรพ์ตามหลักวิชาการ ผ่านกิจกรรมค่ายสำรวจ การอบรม และนิทรรศการภาคสนาม

"นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส" เป็นไดโนเสาร์กินพืชคอยาวหรือซอโรพอด อยู่ในกลุ่มไททาโนซอริฟอร์มส์ พบในหมวดหินโคกกรวด กลุ่มหินโคราช มีอายุในช่วงยุคครีเทเชียสตอนต้น ประมาณ 100 ถึง 115 ล้านปีก่อน ชื่อ "นาคาไททัน" มาจากคำว่า "นาคา" หมายถึงพญานาคในคติความเชื่อไทย และ "ไททัน" หมายถึงยักษ์ในตำนานกรีก เพื่อสื่อถึงไดโนเสาร์คอยาวขนาดมหึมา ส่วน "ชัยภูมิเอนซิส" ตั้งชื่อตามจังหวัดชัยภูมิซึ่งเป็นแหล่งค้นพบ

นายยงยุทธ กล่าวสรุปว่าการค้นพบครั้งนี้เป็นหลักฐานสำคัญที่สะท้อนความหลากหลายทางชีวภาพและสภาพแวดล้อมในอดีตของประเทศไทย ช่วยยกระดับองค์ความรู้ด้านธรณีวิทยาและบรรพชีวินวิทยาของประเทศ และสามารถต่อยอดการพัฒนาแหล่งขุดค้นให้เป็นแหล่งเรียนรู้และแหล่งท่องเที่ยวทางธรณีวิทยาที่สำคัญของจังหวัดชัยภูมิและประเทศไทยในอนาคต

กรมทรัพยากรธรณี กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พร้อมปฏิบัติหน้าที่คุ้มครองและอนุรักษ์ซากดึกดำบรรพ์ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551 ควบคู่กับการสนับสนุนและส่งเสริมความร่วมมือกับสถาบันการศึกษาทุกระดับ เพื่อเพิ่มพูนองค์ความรู้ด้านบรรพชีวินวิทยาของไทยอย่างต่อเนื่อง โดยใช้ทรัพยากรที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้ในพิพิธภัณฑ์ซากดึกดำบรรพ์ ธรณีวิทยา และธรรมชาติวิทยา ของกรมทรัพยากรธรณีทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ

กรมทรัพยากรธรณีเชิญชวนนักวิจัยทั้งชาวไทยและนานาชาติเข้ามาศึกษาตัวอย่างซากดึกดำบรรพ์ในคลังตัวอย่างของกรม เพื่อร่วมต่อยอดองค์ความรู้ด้านบรรพชีวินวิทยาในระดับสากล "นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส" เป็นเครื่องยืนยันว่าใต้ผืนแผ่นดินไทยยังมีทรัพยากรทางวิชาการและองค์ความรู้อันทรงคุณค่ารอการค้นพบอีกมาก