พรรคประชาชนเสนอร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญ 2 ฉบับ ให้สภาเลือกตัวแทนร่างรัฐธรรมนูญแบบลับ

เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2569 ที่รัฐสภา นายณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หัวหน้าพรรคประชาชน พร้อมกับนายพริษฐ์ วัชรสินธุ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากพรรคประชาชน ได้แถลงการยื่นร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญหมวด 15/1 เกี่ยวกับกลไกการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่

นายณัฐพงษ์ระบุว่าพรรคประชาชนเตรียมเสนอร่างจำนวน 2 ฉบับ โดยสอดคล้องกับหลักการ 3 ประการ ได้แก่ การส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน การไม่ผูกขาดกับกลุ่มการเมืองใดกลุ่มหนึ่ง และการไม่เพิ่มสิทธิพิเศษให้วุฒิสภา พรรคประชาชนพร้อมสนับสนุนร่างใด ๆ ที่สอดคล้องกับหลักการทั้ง 3 ข้อนี้

การเสนอ 2 ร่างเกิดจากข้อจำกัดทางการเมืองตามคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญที่ระบุว่ารัฐสภาไม่สามารถให้ประชาชนเลือกผู้ยกร่างรัฐธรรมนูญโดยตรงได้ เนื้อหาหลักของทั้งสองร่างใกล้เคียงกันมาก แตกต่างกันเพียงกระบวนการเลือกตั้งสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ (ส.ส.ร.)

ร่างที่หนึ่ง: กระบวนการเลือกตั้งโดยตรง

ร่างแรกให้ประชาชนเข้าร่วมการเลือกตั้งเพื่อคัดเลือกสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ 150 คนโดยตรง โดยแบ่งเป็น 100 คนจากการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเพื่อเป็นตัวแทนเชิงพื้นที่ และ 50 คนจากการเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อเพื่อเป็นตัวแทนในเชิงประเด็นและกลุ่มอาชีพต่าง ๆ

หลังจากนั้นรายชื่อทั้ง 150 คนจะถูกส่งให้รัฐสภาพิจารณารับรองโดยการรับรองต้องเป็นการรับรองทั้งคณะ ไม่สามารถพิจารณาแยกรายบุคคล หากรับรองแล้วรายชื่อทั้งหมดจะกลายเป็นสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ แต่หากไม่มีการรับรองจะต้องเลือกตั้งใหม่ทั้ง 150 คน

ร่างที่สอง: กระบวนการคัดเลือกแบบลับ

ร่างที่สองให้ประชาชนเลือกตั้งแคนดิเดตสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญจำนวน 300 คน แบ่งเป็น 200 คนจากการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตและ 100 คนจากการเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อ จากนั้นรัฐสภาจะดำเนินการคัดเลือกให้เหลือ 150 คน

นายพริษฐ์อธิบายว่ากระบวนการคัดเลือกใช้เทคนิคการลงมติแบบลับเพื่อป้องกันการผูกขาดหรือการครอบงำโดยเสียงสภาล่าง การใช้วิธีการลับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ผู้ที่ถูกคัดเลือกเป็นสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าได้รับการเลือกจากสมาชิกรัฐสภาจากพรรคใด หรือบุคคลใด เพื่อคงความเป็นอิสระ

กระบวนการคัดเลือกแบ่งออกเป็น 2 สาย โดยสายแรกรัฐสภาคัดตัวแทนแบบแบ่งเขต 200 คนให้เหลือ 100 คน และสายที่สองคัดตัวแทนแบบบัญชีรายชื่อ 100 คนให้เหลือ 50 คน สมาชิกรัฐสภา 700 คนจะลงมติเลือกแบบลับ โดยแคนดิเดตคนใดที่ได้ 7 คะแนนขึ้นไปจะถือว่าได้รับการคัดเลือกทันที

หากในรอบแรกมีผู้ได้รับการคัดเลือกไม่ครบ 100 คน จะมีการลงมติเพิ่มเติมโดยใช้คะแนนของ 20 อันดับแรกที่ยังไม่ถึงเกณฑ์ คัดเลือกเข้ามาเติมให้เต็มจำนวน หากยังไม่ครบจะมีการเลือกรอบต่อไปจนกว่าจะครบจำนวน

เนื้อหาที่เหมือนกัน

ทั้ง 2 ร่างกำหนดให้สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญตั้งคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญจำนวนไม่เกิน 45 คน โดยกึ่งหนึ่งต้องเป็นสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญเอง และสามารถตั้งคณะกรรมาธิการอื่น ๆ ได้ตามที่พิจารณาเห็นสมควร

สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญมีอำนาจในการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ทั้งฉบับ โดยมีกรอบเนื้อหา 10 ข้อ ซึ่ง 2 ใน 10 ข้อนั้นระบุชัดว่าต้องไม่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงรูปแบบรัฐหรือระบอบการปกครอง สอดคล้องกับมาตรา 255 ของรัฐธรรมนูญ

กรอบเวลาการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่กำหนดให้เสร็จสิ้นใน 360 วัน และสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญสามารถปฏิบัติหน้าที่ต่อได้โดยไม่สะดุด แม้จะมีการยุบสภาหรืออายุของสภาผู้แทนราษฎรหรือวุฒิสภาสิ้นสุดลง

เมื่อสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญจัดทำเสร็จแล้ว ร่างจะถูกส่งกลับให้รัฐสภาพิจารณาให้ความเห็นชอบก่อนประชามติ โดยใช้เสียงกึ่งหนึ่งของสมาชิกรัฐสภา ไม่มีการเพิ่มอำนาจหรือเงื่อนไขพิเศษให้วุฒิสภาหรือสภาผู้แทนราษฎรกลุ่มใด

ความสัมพันธ์กับร่างของพรรคเพื่อไทย

นายพริษฐ์เปิดเผยว่าพรรคประชาชนได้หารือกับพรรคเพื่อไทยและพูดคุยกันเมื่อเช้าวันแถลง เข้าใจว่าสาระของร่างพรรคเพื่อไทยสอดคล้องกับ 3 หลักการที่พรรคประชาชนยึดถือ พรรคประชาชนจึงพร้อมลงชื่อสนับสนุนร่างดังกล่าวเพื่อให้มีเสียงเพียงพอในการเสนอเข้ารัฐสภา อย่างไรก็ตามต้องรอรายละเอียดของร่างทั้งหมดเพื่อพิจารณาขั้นตอนสุดท้าย

เหตุผลการเสนอ 2 ร่าง

นายพริษฐ์อธิบายว่าเหตุผลหลักที่เสนอ 2 ร่างคือการรับรองข้อจำกัดตามคำวินิจฉัยที่ 18/2568 ของศาลรัฐธรรมนูญ แม้ว่าพรรคประชาชนไม่เห็นด้วยกับคำวินิจฉัยดังกล่าวและเห็นว่าตรงกับหลักการประชาธิปไตยและคำวินิจฉัยเมื่อปี 2564 แต่พรรคได้มั่นใจว่าทั้ง 2 ร่างไม่ได้ขัดคำวินิจฉัยของศาล

การยื่นร่างไป 2 ฉบับมีวัตถุประสงค์เพื่อให้มั่นใจได้ว่าอย่างน้อยจะมี 1 ร่างของพรรคประชาชนที่สอดคล้องกับหลักการและถูกบรรจุในระเบียบวาระการประชุมรัฐสภา พรรคประชาชนหวังว่าหากประธานรัฐสภาพิจารณารายละเอียดของทั้งร่างจะวินิจฉัยแล้วบรรจุทั้ง 2 ฉบับ