วิธีการแพทย์นิติเวชในการประมาณเวลาเสียชีวิต

เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2569 ผศ.ดร.นพ.ธวัชชัย มั่นอ่ำ อาจารย์ภาควิชานิติเวชศาสตร์และรองคณบดีด้านการภาพและสิ่งแวดล้อม คณะแพทยศาสตร์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้เผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับการประมาณเวลาเสียชีวิตผ่านช่องทางการสื่อสารของคณะแพทยศาสตร์

แพทย์นิติเวชสามารถประมาณเวลาเสียชีวิตได้โดยการสังเกตการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของศพ ซึ่งมี 4 วิธีหลักในการพิจารณา

การแข็งตัวของศพ เป็นสัญญาณแรกที่สามารถสังเกตได้ หลังจากที่บุคคลเสียชีวิต กล้ามเนื้อจะค่อยๆแข็งขึ้นและหดเกร็ง เนื่องจากพลังงานที่สะสมอยู่ในร่างกายค่อยๆหมดไป ปรากฏการณ์นี้เริ่มต้นขึ้นประมาณ 2 ชั่วโมงหลังจากเสียชีวิต

การตกของเลือดหลังเสียชีวิต เกิดจากการที่หัวใจหยุดการสูบฉีดเลือด ทำให้เลือดไหลลงตามแรงโน้มถ่วง เมื่อศพอยู่ในท่านอนหงาย บริเวณด้านหลังและเอวจะปรากฏรอยช้ำสีม่วงเนื่องจากการสะสมตัวของเลือด

ปฏิกิริยาเหนือชีวิต หรือ Supravital Reaction เป็นวิธีที่อาศัยหลักการว่ากล้ามเนื้อลายยังคงมีชีวิตอยู่สักระยะหนึ่งหลังจากที่ร่างกายเสียชีวิต โดยแพทย์จะกระตุ้นกล้ามเนื้อขนาดใหญ่ เช่น ต้นแขน ด้วยการตีหรือดึง หากพบการหดตัวของกล้ามเนื้อ แสดงว่าการเสียชีวิตเกิดขึ้นไม่นาน

การลดลงของอุณหภูมิ ของร่างกายยังเป็นตัวบ่งชี้สำคัญ อุณหภูมิปกติของคนมีชีวิตอยู่ที่ประมาณ 37 องศาเซลเซียส แต่หลังจากเสียชีวิต อุณหภูมิจะค่อยๆลดลงจนเท่ากับสภาพแวดล้อมรอบตัว

เมื่อผ่านไป 24 ชั่วโมงนับจากการเสียชีวิต ร่างกายจะเข้าสู่กระบวนการเน่าเสีย สัญญาณแรกที่สามารถตรวจสอบได้คือบริเวณท้องด้านขวาล่างจะเปลี่ยนเป็นสีเขียว เนื่องจากลำไส้ใหญ่ในพื้นที่นี้มีการติดต่อกับผนังท้องมากที่สุด

นอกเหนือจากการสังเกตการเปลี่ยนแปลงของร่างกายแล้ว ยังมีวิธีเพิ่มเติมที่ช่วยในการประมาณเวลา เช่น การใช้ นิติกีฏวิทยา ซึ่งศึกษาการเปลี่ยนแปลงของแมลงวัน โดยเฉพาะแมลงวันหัวเขียวที่มาวางไข่และอาศัยอยู่ในศพ แมลงเหล่านี้จะเปลี่ยนจากไข่เป็นหนอนดักแด้จนโตเต็มวัย ซึ่งสามารถนำมาใช้ประมาณเวลาเสียชีวิตได้

อย่างไรก็ตาม การประมาณเวลาเสียชีวิตไม่สามารถให้ผลลัพธ์ที่แม่นยำเป็นเวลาที่ชัดเจนได้ การประมาณจะเป็นช่วงเวลาโดยทั่วไป ยิ่งเวลาผ่านไปนานเท่าไหร่ ความคลาดเคลื่อนก็จะยิ่งสูงขึ้น ปัจจัยสภาพแวดล้อม เช่น อุณหภูมิ มีผลกระทบอย่างมากต่อกระบวนการเน่าเสีย อากาศร้อนจะทำให้ศพเน่าเร็วขึ้น ในขณะที่อุณหภูมิต่ำจะทำให้กระบวนการเน่าช้าลง

ในการปฏิบัติงานจริง แพทย์นิติเวชต้องดำเนินการตรวจสอบเพิ่มเติม โดยอาศัยพยานหลักฐานแวดล้อมและข้อมูลสภาพแวดล้อมที่เจ้าหน้าที่สอบสวนเก็บรวบรวมไว้ ต้องใช้ข้อมูลทั้งหมดเหล่านี้มาประกอบกันเพื่อให้การประมาณเวลาเสียชีวิตมีความแม่นยำและแคบลงมากที่สุด