ประชาธิปัตย์เปิดตัวระบบ 'ส่องรัฐ' ใช้ปัญญาประดิษฐ์ตรวจสอบโครงการ AI รัฐบาล มูลค่า 4.2 พันล้านบาท

พรรคประชาธิปัตย์จัดงานเปิดตัวแพลตฟอร์มดิจิทัลชื่อ "ส่องรัฐ" เมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2569 โดยนายอภิสิทธิ์ เวชชาชี หัวหน้าพรรค และนางการดี เลียวไพโรจน์ รองหัวหน้าพรรค ร่วมเปิดตัว ระบบนี้ออกแบบมาเพื่อใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ในการตรวจสอบการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐ

แพลตฟอร์มมีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มความโปร่งใสของภาครัฐ โดยเฉพาะในกระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง และเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการตรวจสอบ นอกจากนี้ยังเพื่อส่งเสริมประโยชน์ทางเศรษฐกิจและให้บริการประชาชนได้ดีขึ้น

ในขั้นตอนแรก พรรคประชาธิปัตย์ใช้ระบบนี้เป็นเครื่องมือภายในในการติดตามตรวจสอบการจัดซื้อจัดจ้างของหน่วยงานรัฐ โดยรวบรวมข้อมูลโครงการต่างๆ เพื่อนำมาวิเคราะห์ด้วยปัญญาประดิษฐ์

กลุ่มโครงการแรกที่พรรคตรวจสอบ คือโครงการที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยี AI ของภาครัฐ ซึ่งพบทั้งสิ้น 1,276 โครงการ ที่มีงบประมาณรวมกว่า 4,271 ล้านบาท นายอภิสิทธิ์ชี้ว่าหลายโครงการไม่ได้สร้างประโยชน์ที่แท้จริง และพรรคกังวลว่าอาจเกี่ยวข้องกับการทุจริต นอกจากนี้ ภาครัฐยังขาดยุทธศาสตร์ที่ชัดเจนเกี่ยวกับการใช้เทคโนโลยี AI

นายอภิสิทธิ์เปิดเผยว่าหลายหน่วยงานรัฐอ้างเหตุผลว่าโครงการ AI เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูล แต่ในความเป็นจริง ประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลเหล่านั้นได้แล้ว เมื่อตรวจสอบรายละเอียดและเอกสารประกอบการจัดซื้อจัดจ้าง พบว่าหลายโครงการมีความเสี่ยงการทุจริต ขาดประสิทธิภาพ และไม่เป็นไปตามมาตรฐานที่องค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาเศรษฐกิจ (OECD) กำหนด ซึ่งรัฐบาลมีนโยบายที่จะเข้าเป็นสมาชิก OECD ภายในสองปีข้างหน้า

ในงบประมาณ 4,200 ล้านบาทนี้ มีบริษัทเอกชนจำนวน 3 แห่งที่เกี่ยวข้องกับการจัดซื้อจัดจ้าง พรรคประชาธิปัตย์เตรียมตรวจสอบรายละเอียดเพื่อหาว่าบริษัทเหล่านี้มีความเชื่อมโยงกับบุคคลที่ดำรงตำแหน่งทางการเมืองหรือไม่ รวมถึงตรวจสอบว่าบริษัทดังกล่าวได้บริจาคเงินให้กับพรรคการเมืองใดหรือไม่

นายอภิสิทธิ์ยกตัวอย่างโครงการ "AI Passport" ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อยกระดับทักษะด้านเทคโนโลยี AI ของคนไทย โครงการนี้ถูกระบุว่ามีความเสี่ยงการทุจริตสูง

ฝ่ายค้านจะใช้ระบบ "ส่องรัฐ" ในการตรวจสอบการจัดซื้อจัดจ้างของโครงการ AI และโครงการอื่นๆ ต่อไป โดยเฉพาะในกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ซึ่งปัจจุบันกำลังพิจารณาโครงการหลายรายการที่ใช้วิธีจัดซื้อจัดจ้างแบบเฉพาะเจาะจง นายอภิสิทธิ์กล่าวว่าพรรคกำลังติดตามเรื่องการปรับเปลี่ยนวิธีการจัดซื้อจัดจ้างของหน่วยงานเหล่านี้ โดยเฉพาะหลังจากที่รัฐมนตรีเจ้ากระทรวงการอุดมศึกษาและกระทรวงศึกษาธิการชะลอการดำเนินโครงการบางรายการ

นายอภิสิทธิ์เชิญชวนประชาชนที่มีข้อมูลเกี่ยวกับความผิดปกติหรือการทุจริตในโครงการต่างๆ ให้แจ้งมายังพรรค เพื่อให้พรรคสามารถใช้ระบบนี้ตรวจสอบได้ เมื่อระบบมีเสถียรภาพเพียงพอแล้ว พรรคจะเปิดให้ประชาชนเข้าถึงแพลตฟอร์มต่อไป

นายอภิสิทธิ์ส่งข้อความไปยังรัฐบาล ว่ารัฐบาลไม่จำเป็นต้องใช้งบประมาณจำนวนมากสำหรับโครงการ AI เพื่อป้องกันการทุจริต แต่ให้ภาครัฐเปิดเผยข้อมูลแทน เพื่อให้ประชาชนสามารถร่วมกันตรวจสอบ ซึ่งจะช่วยให้เป็นไปตามมาตรฐาน OECD และเพิ่มความโปร่งใสของรัฐ

หากการตรวจสอบพบข้อมูลการทุจริตที่ร้ายแรงพอ นายอภิสิทธิ์กล่าวว่าสามารถนำไปสู่การอภิปรายไม่ไว้วางใจได้ อย่างไรก็ตาม ในขั้นตอนแรก พรรคสามารถใช้กลไกของสภานิติบัญญัติ เช่น การตั้งคณะกรรมาธิการ การตั้งกระทู้ถาม หรือการเสนอญัตติในการตรวจสอบ

นายอภิสิทธิ์เพิ่มเติมว่าในสัปดาห์นี้ พรรคประชาธิปัตย์จะเสนอแก้ไขพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ หากการแก้ไขประสบความสำเร็จ ข้อมูลต่างๆ จะอยู่ในรูปแบบดิจิทัลและประชาชนสามารถเข้าถึงได้แบบเรียลไทม์ ในกรณีที่ภาครัฐไม่เปิดเผยข้อมูล ประชาชนจะสามารถเรียกร้องหรือคัดค้านการไม่เปิดเผยข้อมูล และยื่นอุทธณ์ได้ โดยต้องได้รับข้อสรุปภายในระยะเวลา 60 วัน