สภาผู้แทนราษฎรรับหลักการยกเลิกกฎหมายโทษอาญาคดีเช็คเด้ง

สภาผู้แทนราษฎรเคลื่อนตัวไปข้างหน้าในการพิจารณากฎหมายที่มีเป้าหมายยกเลิกโทษอาญาสำหรับผู้ที่ไม่สามารถชำระหนี้ผ่านเช็ค โดยเห็นชอบหลักการร่างพระราชบัญญัติเพื่อยกเลิกพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2569

พ.ต.อ.ทวี สอดส่อง สส.บัญชีรายชื่อและหัวหน้าพรรคประชาชาติ ได้แสดงความเห็นเกี่ยวกับการรับหลักการดังกล่าวโดยระบุว่าเป็นการสร้างระบบนิติธรรมที่ถูกต้องตามรัฐธรรมนูญและหลักสากล

เหตุผลสำคัญของการยกเลิก

ประเด็นหลักที่สนับสนุนการยกเลิกกฎหมายคือการนำโทษทางอาญามาใช้กับการผิดนัดทางแพ่งซึ่งไม่สอดคล้องกับมาตรา 77 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ที่กำหนดให้พึงใช้โทษอาญาเฉพาะความผิดร้ายแรงเท่านั้น นอกจากนี้ยังขัดแย้งกับข้อ 11 ของกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (ICCPR) ที่ประเทศไทยเป็นภาคี ซึ่งห้ามการจำคุกผู้ที่ไม่สามารถชำระหนี้ตามสัญญาได้

นอกจากนี้ การใช้เช็คเพื่อทวงหนี้อยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัติการทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 มาตรา 13 ซึ่งห้ามผู้ทวงถามหนี้เสนอหรือจูงใจให้ลูกหนี้ออกเช็คขณะที่ทราบว่าลูกหนี้ไม่สามารถชำระหนี้ได้ ผู้ฝ่าฝืนจะต้องเผชิญกับโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปีหรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท

หลักการอาชญาวิทยา

ความผิดเรื่องเช็คเด้งนั้นเป็น "Mala prohibita" ซึ่งหมายถึงความผิดเพราะกฎหมายห้ามและกำหนดโทษไว้ ไม่ใช่ "Mala in se" หรือความผิดที่เป็นสิ่งชั่วร้ายในตัวเองหรืออาชญากรรมโดยแท้ กฎหมายเดิมไม่ได้แยกแยะระหว่างผู้ประกอบการที่ขาดสภาพคล่องชั่วคราวกับผู้ที่มีเจตนาทุจริต ส่งผลให้ผู้ประกอบการที่สุจริตต้องติดคุก ซึ่งขัดกับหลักความยุติธรรมทางเศรษฐกิจ

ในกรณีที่ผู้สั่งจ่ายเช็คมีพฤติกรรมตั้งใจหลอกลวงหรือฉ้อโกง สามารถนำเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมตามความผิดฉ้อโกงตามประมวลกฎหมายอาญาได้โดยไม่จำเป็นต้องพึ่งพากฎหมายเช็ค

บทบัญญัติเฉพาะกาล

ร่างกฎหมายกำหนดให้กรมราชทัณฑ์มีอำนาจปล่อยตัวผู้ต้องคำพิพากษาให้จำคุกในความผิดเช็คโดยเร็วและทันทีภายในวันที่พระราชบัญญัตินี้มีผลใช้บังคับ โดยไม่ต้องรอหมายปล่อยจากศาล และแจ้งให้ศาลทราบ

ผู้ที่อยู่ระหว่างการคุมประพฤติหรือการพักการลงโทษจะได้รับการปล่อยตัวโดยทันทีตั้งแต่วันที่พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ

ตามข้อมูลณ วันที่ 20 พฤษภาคม 2569 มีผู้ต้องขังในเรือนจำทั่วประเทศจำนวน 327,478 ราย โดยมีผู้ต้องขังตามคดีเช็คจำนวน 555 ราย ซึ่งจะได้รับประโยชน์จากบทบัญญัติการปล่อยตัวดังกล่าว