ผำ: ผลิตภัณฑ์อาหารแห่งอนาคตที่ตอบโจทย์ตลาดโปรตีนพืชโลก

ผำ: ทรัพยากรใหม่สำหรับอุตสาหกรรมอาหารไทย

สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) ได้มองเห็นศักยภาพของผำ หรือไข่ผำ (Wolffia) ว่าเป็นผลิตภัณฑ์สำคัญที่จะนำไปสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มในภาคการเกษตร โดยเฉพาะในการพัฒนาสินค้าเกษตรให้เป็น "อาหารแห่งอนาคต" ที่ตอบสนองความต้องการของตลาดโปรตีนพืช (Plant-based Protein) ระดับโลก

นายนันทพงษ์ จิระเลิศพงษ์ ผู้อำนวยการสนค. ชี้ให้เห็นว่าพฤติกรรมการบริโภคของผู้บริโภคสมัยใหม่เปลี่ยนแปลงไปอย่างชัดเจน โดยเน้นสุขภาพและความยั่งยืนมากขึ้น ผำซึ่งเป็นพืชอาหารพื้นบ้านของไทยนั้นตรงกับเทรนด์ดังกล่าวได้อย่างสมบูรณ์

คุณประโยชน์ทางโภชนาการที่โดดเด่น

ผำมีปริมาณโปรตีนถึง 30-50% ของน้ำหนักแห้ง พร้อมมีกรดอะมิโนจำเป็นที่ใกล้เคียงกับโปรตีนจากสัตว์ นอกจากนี้ยังอุดมไปด้วยใยอาหาร วิตามินเอ วิตามินบี ธาตุเหล็ก แคลเซียม และสารต้านอนุมูลอิสระ ทำให้เป็นตัวเลือกที่เหมาะสำหรับผู้ที่มองหาโปรตีนทางเลือกและอาหารสุขภาพธรรมชาติที่ผ่านการแปรรูปน้อยที่สุด

ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม

ผำมีความสามารถในการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ได้ดี เติบโตอย่างรวดเร็ว และต้องการทรัพยากรน้อยมาก เนื่องจากเป็นพืชน้ำจืดที่ใช้น้ำและพื้นที่จำกัด ไม่จำเป็นต้องใช้สารปราบศัตรูพืช จึงมีต้นทุนการผลิตต่ำกว่าพืชโปรตีนอื่น ๆ และสามารถเก็บผลผลิตขายได้ทุกวัน ทำให้เกิดรายได้หมุนเวียนอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ยังมีศักยภาพในการพัฒนาเป็นพืชเศรษฐกิจใหม่ที่สนับสนุนแนวคิดเศรษฐกิจชีวภาพ (Bioeconomy)

นวัตกรรมจากภาคเอกชน

บริษัท แอดวานซ์ กรีนฟาร์ม จำกัด (ผู้พัฒนาแบรนด์ flo Wolffia) ฟาร์มบ้านไข่ผำ Wolffia Bangkok และ Wolffia Plus ต่างเปิดเผยว่าการยกระดับการเพาะเลี้ยงด้วยนวัตกรรมฟาร์มระบบปิดสามารถเพิ่มปริมาณโปรตีนในผำให้ถึง 40% ได้

ในด้านการแปรรูป ภาคเอกชนได้สร้างมูลค่าเพิ่มจากการแปลงผำสดเป็นผลิตภัณฑ์พรีเมียม เช่น ผงโปรตีนอบแห้งที่มีมูลค่าสูงถึง 3,000-5,000 บาทต่อกิโลกรัม

การขยายตลาดส่งออก

ผู้ประกอบการหลายแห่งกำลังเร่งการส่งออกไปยังตลาดอเมริกา ยุโรป ตะวันออกกลาง และญี่ปุ่น ซึ่งเป็นตลาดที่ต้องการพืชโปรตีนที่มีคาร์บอนฟุตพริ้นท์ต่ำและมีวิตามินบี 12 ที่หาได้ยากในพืชทั่วไป

ความพยายามของภาครัฐและสถาบันการศึกษา

กรมวิชาการเกษตร สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี มหาวิทยาลัยมหาสารคาม และมหาวิทยาลัยมหิดล ล้วนเร่งยกระดับศักยภาพของผำไทย

ในช่วงปี 2567-2568 ไทยได้พัฒนาสายพันธุ์ผำระดับซูเปอร์ฟู้ดคุณภาพสูง 3 สายพันธุ์ ที่ให้โปรตีนสูง 46-48.6% ขณะเดียวกันก็เร่งถ่ายทอดเทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงผ่าน "ฟาร์มผำต้นแบบระดับอุตสาหกรรม" ตามมาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี (GAP) เพื่อรับประกันผลผลิตที่ปลอดภัยและปราศจากการปนเปื้อน

มุมมองจากผู้ประกอบการ

ผศ. ดร. เมธา มีแต้ม ผู้ก่อตั้งบริษัท แอดวานซ์ กรีนฟาร์ม กล่าวว่าบริษัทมุ่งเน้นการผลักดันผำไทยให้เป็น "Global Solution to Sustainability & Health" ที่ตอบโจทย์ทั้งสุขภาพและความยั่งยืนระดับโลก โดยใช้เทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงที่ช่วยให้ผำเจริญเติบโตอย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้ปริมาณโปรตีนและสารอาหารสูงกว่าผำที่พบในแหล่งน้ำธรรมชาติ

อุปสรรคที่ต้องแก้ไข

แม้ว่าระบบนิเวศการเพาะเลี้ยงขยายตัวจากฟาร์มขนาดเล็กไปจนถึงขนาดใหญ่ที่ผลิตผำสดได้มากกว่า 500 กิโลกรัมต่อวัน แต่อุปสรรคสำคัญคือต้นทุนการแปรรูป โดยเฉพาะการอบแห้งผำที่ยังมีต้นทุนสูง และยังไม่มีเครื่องจักรในอุตสาหกรรมที่ออกแบบเพื่อการอบผำโดยเฉพาะ

ผศ. ดร. เมธาเสนอให้ภาครัฐและภาคเอกชนร่วมกันจัดตั้ง "ศูนย์แปรรูป" เพื่อลดต้นทุนและสร้างมาตรฐานการผลิด นอกจากนี้ยังแนะให้ภาครัฐเร่งประชาสัมพันธ์คุณประโยชน์ของผำ เพื่อกระตุ้นความต้องการของตลาด และผลักดันให้อุตสาหกรรมอาหารหันมาใช้ผำเป็นวัตถุดิบหลัก

ศักยภาพตลาดโลก

สถาบันวิจัยระดับสากลระบุว่าตลาดโปรตีนจากแหนเป็ด (Duckweed Protein Market) ซึ่งเป็นพืชตระกูลเดียวกับผำ ในปี 2568 มีมูลค่าประมาณ 179.57 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และคาดว่าจะเพิ่มขึ้นเป็น 344.88 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2576 ด้วยอัตราการเติบโต 8.5% ต่อปี

ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกครองส่วนแบ่งตลาดใหญ่สุด คือ 45% ผลิตภัณฑ์ในรูปแบบผง (Powder) ครองส่วนแบ่งตลาดสูงสุด กว่า 66.3% เนื่องจากความต้องการในอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่ม

นอกจากนี้ สตาร์ทอัพด้านเทคโนโลยีอาหารในสหรัฐอเมริกาอย่าง Plantible Foods ได้ระดมทุนระดับ Series B ถึง 30 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อขยายกำลังการผลิตโปรตีนจากแหนเป็ด ขณะเดียวกัน สตาร์ทอัพจากญี่ปุ่นอย่าง Floatmeal กำลังเตรียมขยายฐานการผลิตผำระดับอุตสาหกรรมในไทย

โอกาสทางธุรกิจ

นายนันทพงษ์ กล่าวว่าสำหรับผู้ประกอบการไทย ผำแสดงถึงโอกาสในการเปลี่ยนบทบาทจากผู้ขายวัตถุดิบมาเป็นผู้แปรรูปซูเปอร์ฟู้ด ภาครัฐสามารถช่วยประชาสัมพันธ์คุณสมบัติและคุณประโยชน์ของผำให้เป็นที่รู้จักมากขึ้น

ด้วยจุดแข็งด้าน Plant-Based และการติดฉลากคลีน (Clean Label) ผำมีศักยภาพที่จะก้าวข้ามตลาดเฉพาะกลุ่มขึ้นแท่นอาหารแห่งอนาคต เพื่อเข้าสู่ตลาดที่มีกำลังซื้อสูง โอกาสทางธุรกิจไม่ได้อยู่ที่การผลิตให้มากขึ้น แต่อยู่ที่การผลิตให้ตอบโจทย์ตลาดและผู้บริโภคได้อย่างแท้จริง