ปลาหมอคางดำระบาดชายฝั่งพัทยา: การแพร่ขยายอันน่ากังวลและความยากลำบากในการกำจัด

ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ นักวิชาการด้านทะเลและสิ่งแวดล้อม รองคณบดีคณะประมง จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้อธิบายรายละเอียดเกี่ยวกับปลาหมอคางดำจำนวนมากที่ปรากฏตัวที่หาดพัทยา จังหวัดชลบุรี ผ่านการโพสต์ข้อความเมื่อ 14 พฤษภาคม 2569

ตามคำอธิบายของดร.ธรณ์ ปลาหมอคางดำเป็นปลาที่สามารถอาศัยอยู่ในน้ำจืด น้ำกร่อย และน้ำเค็มได้ แต่พบว่าน้ำกร่อยเป็นสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมที่สุดสำหรับการสืบพันธุ์ของสปีชีส์นี้

ไทม์ไลน์การแพร่กระจายในสามพื้นที่

ในช่วงแรก ปลาหมอเริ่มต้นจากคลองชายฝั่ง ซึ่งไม่มีศัตรูธรรมชาติ ทำให้ประชากรเพิ่มจำนวนอย่างรวดเร็ว เมื่อจำนวนปลาเพิ่มมากขึ้น อาหารในพื้นที่ที่จำกัดจึงหมดลง ปลาที่เติบโตเต็มวัยจึงเริ่มค้นหาแหล่งอาศัยใหม่ และหนีออกสู่ทะเล

ในช่วงที่สอง ปลาเริ่มเข้าไปในอ่าวเกือบปิดที่มีน้ำกร่อยใกล้เคียง เช่น คุ้งกระเบน ซึ่งเป็นแหล่งหญ้าทะเลและป่าชายเลนที่อุดมสมบูรณ์ พื้นที่เหล่านี้มีอยู่มากมายทั่วประเทศไทย แต่ยังขาดข้อมูลสถานการณ์ที่ชัดเจน

ในช่วงสุดท้าย ปลาหมอตัวใหญ่ที่หนีออกจากคลองและแหล่งน้ำกร่อยใกล้เคียงเข้ามาอาศัยอยู่ที่ชายฝั่ง ซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็นอ่าวปิด แต่อยู่ใกล้ปากคลองหรือป่าชายเลน มีรายงานการพบปลาชนิดนี้ที่เพชรบุรีตั้งแต่สองปีที่แล้ว โดยชาวประมงจับได้ และปัจจุบันปรากฏตัวที่พัทยา

การแพร่ขยายและผลกระทบต่อระบบนิเวศ

ดร.ธรณ์ ชี้ให้เห็นว่าปลาหมอคางดำจะขยายตัวไปตามชายฝั่งอย่างต่อเนื่อง โดยจากคลองหนึ่งไปยังหาดอื่น เมื่อจำนวนมากขึ้นก็ว่ายออกทะเล จากนั้นเข้าไปในคลองถัดไปและหาดถัดไป ทำให้พื้นที่ที่ได้รับผลกระทบขยายตัวไปเรื่อยๆ

"ปัจจุบันชายฝั่งแบบพัทยาที่มีอยู่มากมายในประเทศไทยก็ถูกกระทบแล้ว แต่ยังไม่ได้รับการรายงานเป็นข่าว" ดร.ธรณ์ กล่าว เขาคาดการณ์ว่าปลาชนิดนี้จะเลียบไปตามชายฝั่งต่อไป ขยายพื้นที่ครอบครองอย่างค่อยเป็นค่อยไป

ความยากลำบากในการกำจัด

การกำจัดปลาหมอคางดำพบความยากลำบากอย่างมาก แม้แต่ในพื้นที่คลองที่มีขนาดเล็ก ยังไม่สามารถจับได้หมด เมื่อขยายไปยังชายฝั่งที่มีพื้นที่กว้างใหญ่ เจ้าหน้าที่จึงสามารถทำได้เพียงการชะลอผลกระทบเท่านั้น

ชาวประมงที่พัทยาได้ทำการจับปลาชนิดนี้อย่างเจาะจง โดยใช้แหจับเพื่อจับฝูงปลา นำไปตากแดดเพื่อบริโภค หรือนำไปทำผลิตภัณฑ์ OTOP เพื่อจำหน่าย แม้ว่าราคาไม่สูงนัก แต่ก็ถือว่าเป็นการกำจัดอย่างหนึ่ง ปลาตัวเล็กที่จับได้ควรถูกทำลายให้หมด เพราะมีผลกระทบโดยตรงต่อระบบนิเวศชายฝั่ง ซึ่งเป็นแหล่งประมงสำคัญ

การป้องกันเกาะห่างฝั่ง

ดร.ธรณ์ เน้นย้ำความสำคัญของการป้องกันไม่ให้ปลาหมอคางดำเข้าไปยังเกาะห่างฝั่ง เช่น เกาะกูด เกาะเต่า และเกาะพะงัน แม้ว่าโอกาสที่ปลาจะว่ายข้ามไปเองนั้นยากเพียงใด แต่จำเป็นต้องป้องกันไม่ให้มนุษย์นำไปปล่อยในพื้นที่เหล่านี้ เพราะจะนำไปสู่ปัญหาเดียวกับที่เกิดขึ้นในชายฝั่ง

ปลาหมอคางดำเป็นสายพันธุ์รุกราน

นายปิ่นสักก์ สุรสวดี อธิบดีกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ได้สั่งการให้ติดตามปัญหาการระบาดของปลาหมอคางดำ เนื่องจากกังวลว่าจะเกิดความเสียหายอย่างกว้างขวาง ปลาหมอคางดำถูกจัดอยู่ในกลุ่ม Invasive alien species หรือสายพันธุ์รุกรานที่เข้ามาทำลายระบบนิเวศ

กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งจะประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อตรวจสอบว่าปลาชนิดนี้ได้แพร่กระจายไปยังพื้นที่อื่นด้วยหรือไม่