เหรียญระลึกพ.ศ.2484 หลวงพ่อบ่าย วัดช่องลม ชินสถานที่สำคัญของลุ่มน้ำแม่กลอง

หลวงพ่อบ่าย ธัมมโชโต เป็นพระเกจิอาจารย์ที่มีชื่อเสียงในสายลุ่มน้ำแม่กลอง ประจำวัดช่องลม ตำบลบ้านปรก อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม นอกจากเป็นน้องและศิษย์ของหลวงพ่อแก้ว วัดพวงมาลัยแล้ว ยังมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับหลวงพ่อคง วัดบางกะพ้อม ผู้บุคคลที่มีชื่อเสียงในสมัยเดียวกัน

ข้อมูลประวัติของท่านมีการบันทึกไว้น้อยมาก แต่จากการสืบค้นพบว่า ท่านเกิดในวันพฤหัสบดี เดือนที่แปด ปีระกา ซึ่งตรงกับพุทธศักราช 2404 ที่บ้านครก อำเภอบ้านแหลม จังหวัดเพชรบุรี ท่านเป็นเด็กกำพร้า ซึ่งพระอาจารย์เกตุ วัดทองนพคุณ จังหวัดเพชรบุรี พี่ชายของหลวงพ่อแก้ว ได้รับเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรม

เมื่อท่านอายุสิบขวบ ได้ศึกษาเรียนภาษาไทยและภาษาบาลีจากพระอาจารย์คล้ำ วัดสวนทุ่ง ก่อนเข้าบรรพชา ที่อายุครบยี่สิบปีบริบูรณ์ ท่านอุปสมบทที่วัดทองนพคุณ โดยมีหลวงพ่อแดง วัดเขาบันไดอิฐ เป็นพระอุปัชฌาย์ พระอาจารย์พุก วัดสวนทุ่ง เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และพระอาจารย์เกตุ วัดทองนพคุณ เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ท่านจำพรรษาที่วัดทองนพคุณ จังหวัดเพชรบุรี

ด้านการศึกษาวิทยาคม ท่านเรียนกับหลวงพ่อพุก วัดสวนทุ่ง และพระอาจารย์เกตุ วัดทองนพคุณ นอกจากนี้ยังได้รับการสอนเพิ่มเติมจากหลวงพ่อแก้ว วัดช่องลม พร้อมกับศึกษาวิปัสสนากัมมัฏฐานและพุทธาคมไปด้วยกัน จึงทำให้ท่านมีความสัมพันธ์อันใกล้ชิดกับหลวงพ่อแก้วเป็นอย่างมาก

ในปี พ.ศ.2437 ท่านเดินทางไปธุดงค์ที่จังหวัดสระบุรี เพื่อนมัสการพระพุทธบาทและพระพุทธฉาย พร้อมด้วยพระภิกษุสี่รูป ได้แก่ อาจารย์ไปล่ พระยา พระพลอย และโยมอุปัฏฐาก เดินทางออกไปในราวเดือนสิบสอง เมื่อถึงและนมัสการแล้ว ท่านพักแรมอยู่เดือนเศษ ต่อจากนั้นเดินทางต่อไปยังจังหวัดกาญจนบุรี เพื่อนมัสการพระแท่นดงรัง ในราวเดือนที่สี่ กลางเดือน ท่านพักแรมที่พระแท่นดงรัง เจ็ดวัน หลังจากเสร็จภารกิจ ท่านเดินทางกลับมายังวัดช่องลม การเดินทางในครั้งนี้ใช้เวลาทั้งสิ้นสี่เดือน

ในช่วงเวลาดังกล่าว ท่านได้ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสแทนหลวงปู่แก้ว ซึ่งได้ย้ายไปดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดพวงมาลัยในปี พ.ศ.2445

ในปี พ.ศ.2470 ท่านจึงย้ายที่ตั้งวัดไปยังสถานที่ใหม่ เนื่องจากทำเลตั้งวัดช่องลมเดิมอยู่ติดโค้งน้ำของแม่น้ำแม่กลอง ซึ่งน้ำกัดเซาะตลิ่งทุกปี จนกระทั่งเกือบถึงกุฏิของท่าน จึงจำเป็นต้องย้ายวัดมาตั้งในพื้นที่ปัจจุบัน ในปี พ.ศ.2472 ท่านโยกย้ายและก่อสร้างอุโบสถหลัง เนื่องจากอุโบสถเดิมถูกน้ำเซาะใกล้กำแพง

ท่านไม่เคยบอกใครหรือเรี่ยไรเกี่ยวกับการก่อสร้างหรือการบูรณปฏิสังขรณ์เสนาสนะต่างๆ เมื่อชาวบ้านรู้ข่าวว่าจะดำเนินการอะไร ผู้คนจำนวนมากจึงมาร่วมทำบุญ บางคนถวายอิฐ บางคนถวายไม้ บางคนถวายกระเบื้อง บางคนไม่มีทรัพย์สมบัติก็เอาแรงมาถวาย บางคนถวายปัจจัย ทุกคนนำสิ่งที่มีอยู่มาทำบุญตามกำลังศรัทธา

หลวงพ่อบ่ายมีความประสงค์จะสร้างพระพุทธฉาย (ถ้ำไห) ซึ่งท่านรับเป็นประธานฝ่ายสงฆ์ โดยการบอกบุญกับชาวบ้านและขอไหต่างๆ เพื่อการสร้าง และจัดให้พระสงฆ์ในวัดดำเนินการก่อสร้าง ท่านขอร้องให้จางวางสอน (หลวงประดิษฐไพเราะ) เป็นผู้ออกแบบก่อสร้าง และได้สร้างแพะไว้หน้าถ้ำหนึ่งตัว เป็นสัญลักษณ์ของท่าน

ต่อมาในปี พ.ศ.2484 เกิดสงครามโลก พวกโจรมิจฉาชีพตัดหัวแพะและถอดเอาตรีที่ปักยอดเจดีย์เกือบหมด เพื่อหวังทรัพย์ จึงเหลือเพียงยอดบนซึ่งปรากฏให้เห็นอยู่ในปัจจุบัน

ท่านถือเป็นพระเกจิคณาจารย์ชื่นดังที่มีวิทยาคมเข้มขลังในยุคนั้น ได้รับนิมนต์เข้าร่วมพิธีพุทธาภิเษกวัตถุมงคลในงานหล่อพระรูปสมเด็จพระสังฆราชเจ้า วัดราชบพิธ เมื่อปี พ.ศ.2481 และงานพุทธาภิเษกใหญ่แทบทุกงาน

ท่านมรณภาพอย่างสงบ เมื่อวันอาทิตย์ แรม 3 ค่ำ เดือนยี่ ปีมะเส็ง ซึ่งตรงกับวันที่ 4 มกราคม พ.ศ.2485 สิริอายุ 81 ปี พรรษา 60

วัตถุมงคลที่ท่านจัดสร้างล้วนแต่มีพุทธคุณโดดเด่น เป็นที่ปรารถนาทั้งประเภทเครื่องรางของขลัง เหรียญหล่อโบราณ พระพิมพ์ พระผง โดดเด่นร่ำลือไปทั่วลุ่มน้ำแม่กลองและภาคกลาง

ในปี พ.ศ.2484 วัดช่องลมจัดงานฉลองอุโบสถและหล่อรูปเหมือนขนาดเท่าจริง พร้อมจัดสร้างเหรียญที่ระลึก เป็นเหรียญรูปไข่มีหูในตัว สร้างด้วยเนื้อทองแดงเพียงอย่างเดียว

เหรียญมีลักษณะเป็นเหรียญกลมรูปไข่มีหูห่วง ด้านหน้าเป็นรูปเหมือนครึ่งองค์ ห่มจีวรลดไหล่พาดผ้าสังฆฏิ มีอักขรยันต์ล้อมรอบ ด้านหลังผูกยันต์หัวใจพญาเสือโคร่ง "ภูภิภุภะ" ใต้ยันต์มีตัวเลขไทยระบุปีที่สร้าง "๒๔๕๔" รอบเหรียญมีอักษรไทยเขียนคำว่า "ที่ระลึกฉลองโบศถ์และหล่อรูปหลวงพ่อวัดช่องลม"